Rechter: Staat moet stikstofdoel 2030 halen, doet te weinig om achteruitgang natuur te stoppen

DEN HAAG (ANP) De Staat moet ervoor zorgen dat in 2030 de helft van de kwetsbare natuurgebieden niet meer overbelast is met stikstof. Want zo staat het in de wet. Dat heeft de rechter woensdagochtend gezegd in de rechtbank in Den Haag. De rechter wil ook dat de Staat prioriteit geeft aan de meest kwetsbare natuur en verbindt aan het bevel een dwangsom van 10 miljoen euro. Greenpeace had de zaak aangespannen en krijgt op veel punten gelijk.

De uitspraak heeft gevolgen voor het hele land, en in het bijzonder ook voor de Gelderse Vallei. De agrarische sector wordt gezien als de grootste bron van stikstofuitstoot en in deze regio zitten veel landbouwbedrijven en veehouderijen. Een zeer groot deel daarvan stoot teveel stikstof uit. En dat terwijl de Veluwe praktisch ‘in de achtertuin’ ligt. Wat er nu gaat gebeuren, dat is nog niet duidelijk.

Voor de rechtbank is helder dat de overheid al jaren te weinig doet om de achteruitgang van natuurgebieden te stoppen. Op beschermde Natura 2000-gebieden komt meer stikstof terecht dan de natuur aankan en dat is in strijd met Nederlandse en Europese wetgeving. De rechtbankvoorzitter noemde de wettelijke doelen ‘de absolute ondergrens’. Van het doel voor dit jaar staat al vast dat het niet meer haalbaar is. Voor het doel van 2030 is dat volgens de rechtbank ook waarschijnlijk.

STOPPEN

In het vonnis wijzen de rechters erop dat het vorige kabinet allerlei plannen had gemaakt om de verslechtering van de natuur te stoppen. Het huidige kabinet heeft echter een streep gezet door veel plannen, waaronder het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het transitiefonds van ruim 24 miljard euro. De rechtbank ziet daarin een duidelijke ‘stap terug’.

De rechtbank stelt vast dat ‘stevige, onvermijdelijke reducties’ noodzakelijk zijn en draagt de overheid op direct te beginnen. De Staat kan wel in beroep gaan, maar moet in de tussentijd al maatregelen nemen. Daarbij moeten de meest kwetsbare gebieden, die te hoge concentraties ammoniak en stikstofoxiden te verduren hebben, de hoogste prioriteit krijgen.

KEUZES

In het vonnis erkent de rechtbank dat het ,,niet aan de rechter is om politieke keuzes voor te schrijven’’. Het is echter wel de taak van de rechter om te beoordelen of regering en parlement ,,binnen de grenzen van het recht zijn gebleven”. Dat is dus niet het geval.

Snel na de uitspraak stroomden er reacties van betrokkenen en belanghebbenden binnen. Landbouwminister Femke Wiersma baalt van de verloren rechtszaak. ,,Dit is niet de uitspraak waarop ik had gehoopt”, erkent zij in een bericht op X. Ze zegt het vonnis samen met haar collega-ministers grondig te gaan bestuderen. ,,Daarbij neem ik uiteraard ook de optie voor een hoger beroep mee.”

INSPANNINGEN

Dat laatste, dat is ook waar landbouworganisatie LTO voor pleit. De reden: de impact, zegt voorzitter Ger Koopmans. ,,Ondanks de grote inspanningen die boeren en tuinders de voorbije jaren hebben genomen, en de vrijwillige opkoopregelingen die momenteel lopen en waarvan de grote effecten nog niet in beeld zijn, heeft de uitspraak vergaande consequenties voor het toekomstperspectief van boeren en tuinders. En voor de hele Nederlandse economie.”

Greenpeace is zich bewust van de consequenties, maar wijst naar de het Rijk. ,,De overheid overtreedt zijn eigen wetten en moet nu aan de slag, die stikstofuitstoot moet naar beneden”, zegt directeur Andy Palmen in een eerste reactie na de uitspraak. ,,Als je als kabinet nu niet luistert, weet ik het ook niet meer.”