Raad van State: ‘Emissiearme stallen bieden te weinig zekerheid voor natuur’

BARNEVELD/DEN HAAG (ANP) Het is onzeker of zogenoemde emissiearme stallen wel echt leiden tot minder stikstofuitstoot. Tot dat oordeel komt de Raad van State in drie zaken over twee varianten van dit soort stalsystemen. De uitspraak is een grote tegenvaller voor veehouders die zulke systemen gebruiken en kan verstrekkende gevolgen hebben.

Emissiearme stallen doen op papier de uitstoot van ammoniak flink dalen. Volgens twee wetenschappelijke onderzoeken valt die afname in de praktijk echter tegen. Na lagere rechtbanken komt nu ook de hoogste bestuursrechter tot die conclusie. De cijfers waar van uit wordt gegaan ,,bieden te weinig zekerheid dat de natuur geen schade oploopt”, concludeert de hoogste bestuursrechter.

Ammoniak is een verbinding van stikstof en waterstof die onder meer vrijkomt als mest en urine van vee met elkaar vermengd raken. Dat gebeurt in stallen voortdurend. Met technische innovaties wordt in veel stallen getracht deze stikstofuitstoot omlaag te krijgen. Een boer die een emissiearme stal neerzet op zijn erf, kan zodoende meer dieren houden. De stikstofuitstoot blijft dan in theorie gelijk, of gaat zelfs omlaag. Dat is goed voor de natuur én goed voor de boer dus, zo is de gedachte.

In onderzochte stallen daalde de uitstoot echter lang niet zo sterk. Daarom moet aan de cijfers worden getwijfeld, zo heeft onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aangegeven. Voor rechtbanken was dit eerder al reden om verruimde vergunningen ongeldig te verklaren. De Raad van State is het daarmee eens.

TWEE STALSYSTEMEN De bestuursrechter heeft nu voor twee specifieke stalsystemen bepaald dat provincies er bij de beoordeling van een vergunningaanvraag niet meer klakkeloos van uit mogen gaan dat de stalsystemen echt doen wat ze beloven. ,,Dat betekent dat melkveehouderijen met dit type stal alleen een natuurvergunning kunnen krijgen als uit een zogenoemde passende beoordeling blijkt dat de natuur geen schade oploopt”, verduidelijkt de Raad van State.

De rechters zijn zich ervan bewust dat hun uitspraak het nog moeilijker zal maken voor melkveehouders om een vergunning te krijgen. ,,Maar de strenge Europese natuurbeschermingsregels waaraan Nederland zich heeft gebonden, laten een andere uitkomst niet toe”, legt het rechtscollege uit. Met nader onderzoek naar emissiearme stallen zal snel duidelijkheid geboden moeten worden, spoort de Raad van State de overheid aan.

Voor Mobilisation for the Environment (MOB) en Vereniging Leefmilieu, die hun scepsis over de stallen bevestigd zien, is de uitspraak een overwinning. MOB wist in 2019 ook al het landelijke stelsel van stikstofregels ongeldig verklaard te krijgen.

OP LOSSE SCHROEVEN LTO Nederland constateert in een eerste reactie dat veehouders door de uitspraak ,,verder in onzekerheid” raken. Als lichtpuntje voor de sector ziet LTO dat de rol van innovatie bij het verduurzamen van de veehouderij ,,terecht niet ter discussie” staat. Het gaat in de uitspraak alleen om de uitstootcijfers van twee specifieke systemen.

,,Dit zet opnieuw veel op losse schroeven”, stelt Bart Kemp van actiegroep Agractie vast. ,,Het gaat hier om stalvloeren die eerder door de overheid zijn goedgekeurd. Hoeveel rechtszekerheid heb je dan als de rechterlijke macht ze vervolgens afkeurt?” 

De overheid moet volgens Kemp ,,als de wiedeweerga aan de slag” om ervoor te zorgen dat de lijst van geschikt bevonden stalsystemen ook echt klopt en ,,juridisch geborgd is”. Hij zegt dat ook moet worden gekeken naar de vraag wie aansprakelijk is voor de financiële schade die boeren van deze uitspraak kunnen ondervinden. De precieze gevolgen kan hij nog niet inschatten.

MINDER VEE Johan Vollenbroek, voorzitter van milieuorganisatie MOB die met succes vergunningen aanvocht die waren gebaseerd op emissiearme stallen, spreekt van ,,tovervloeren”. Hij ziet in de uitspraak van de Raad van State zijn gelijk bevestigd. De innovaties waarmee de veehouderij het stikstofprobleem wil oplossen, werken volgens hem niet. ,,Minder vee helpt wel”, aldus Vollenbroek in een eerste reactie op Twitter.

Ook Greenpeace meent dat politiek Den Haag ,,haar heilige vertrouwen in technische innovatie naar de prullenbak moet verwijzen”. Volgens de milieuorganisatie is het ,,de allerhoogste tijd dat het kabinet aan de slag gaat met structurele maatregelen waarvan we wél met zekerheid kunnen zeggen dat ze helpen om de natuurcrisis te keren”. Daarmee doelt Greenpeace op een omslag naar ecologische landbouw, met ,,drastisch minder dieren”. De boer moet daarbij wel ,,een goed verdienmodel” hebben, voegt de organisatie eraan toe.

SLECHT TEKEN Farmers Defence Force (FDF) noemt de uitspraak ,,een slecht teken.” De actiegroep had de beslissing wel verwacht, zegt woordvoerster Sieta van Keimpema, ,,want de Raad van State rekent de landbouw qua emissie steeds af tot op twee cijfers achter de komma.” 

Volgens Jeroen van Manen van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) worden boeren die tonnen hebben geïnvesteerd in hun stallen ,,keihard onderuitgehaald”. Volgens hem zal ,,geen enkele melkveehouder nog investeren in duurzaam werken als hij het risico loopt dat straks alles voor niks was”. FDF voegt eraan toe dat boeren hun ,,peperdure installaties nu gewoon uit kunnen zetten”.