‘Echte gerechtigheid wordt soms niet bereikt door straf of vergelding, maar juist door genade, liefde en relatieherstel’

BARNEVELD Wat heeft het bijbelse verhaal van Jozef te maken met het hedendaagse recht, de Egyptische godin van de waarheid en de Hoge Raad? Ruim tachtig bezoekers ontdekten woensdagavond in de sfeervolle foyer van het Schaffelaartheater hoe verrassend actueel eeuwenoude juridische principes zijn. Tijdens het Literair Café nam advocaat en auteur Jan Post het publiek mee in de fascinerende wereld op het snijvlak van geloof, recht en gerechtigheid.

Onder leiding van presentator Erik Roest en afgewisseld met inspirerende, muzikale bijdragen van zanger Nico Knibbe, werd het een avond vol verdieping, literatuur en levendige interactie. Jan Post, die in 2019 zijn omvangrijke boek over recht in de Bijbel publiceerde, dook voor de gelegenheid diep in het bekende verhaal van Jozef. Door er met een ,,juridische bril” naar te kijken, liet hij zien dat de bijbelse geschiedenis een rijke maatschappelijke en rechts-historische achtergrond kent.

DE GOUDEN KETTING EN DE HOGE RAAD

Post schetste hoe Jozef in Egypte na het uitleggen van de dromen van de farao niet zomaar een ‘onderkoning’ werd, maar de functie van vizier en opperrechter kreeg. ,,De vier eretekenen die Jozef ontving, waaronder de gouden ketting, duiden historisch gezien op het ambt van Opperrechter. Hij kreeg de leiding over alle rechtszaken aan het hof,” legde Post uit.

Ook de koninklijke schenker die Jozef in de gevangenis ontmoette, blijkt juridisch interessant: hij maakte zeer waarschijnlijk deel uit van het hoogste rechtscollege van Egypte.

In het oude Egypte werd rechtspraak bepaald door de godin Maät, die stond voor orde, waarheid en harmonie. Aan de hand van het klassieke verhaal van ‘De welsprekende boer’ liet Post zien dat het Egyptische rechtssysteem verrassend hoogstaand was. ,,Recht doen was als adem voor de neus. Niet simpelweg gelijk krijgen stond voorop, maar het bereiken van een voor allen billijke oplossing.”

HET DILEMMA VAN JOZEF

Juist tegen die achtergrond van rechtvaardigheid schuurt het optreden van Jozef jegens zijn broers. Jozef beschuldigt hen valselijk van spionage en zet de diefstal van een zilveren beker in scène. ,,Naar het recht van die tijd was dat oneerlijk,” stelde Post. Waarom deed Jozef dit? Volgens de Barneveldse advocaat ging het om een beproeving: Jozef wilde weten of zijn broers veranderd waren.

Het omslagpunt komt wanneer broer Juda zichzelf aanbiedt als slaaf om zijn jongste broer Benjamin te beschermen. Pas op dat moment van oprecht berouw maakt Jozef zich bekend en vergeeft hij zijn broers.

VERGEVING ALS REVOLUTIONAIRE DAAD

Hiermee raakte de avond aan de kern van de hoofdvraag: kan het strak opvolgen van rechtsregels wel tot ‘ware gerechtigheid’ leiden? Jan Post citeerde de bekende rabbijn Jonathan Sacks, die het vergeven door Jozef aanmerkte als een revolutionaire sprong in de menselijke geschiedenis.

,,In de Griekse en Romeinse cultuur heerste een schaamtecultuur waarin de dader de schuldige was. In de Joodse cultuur hecht schuld zich aan de daad, niet aan de persoon,” vertelde Post. ,,Dat maakt berouw en vergeving mogelijk en doorbreekt de vicieuze cirkel van wraak. Jozef ging voorbij aan de harde maat van het recht. Echte gerechtigheid wordt soms niet bereikt door straf of vergelding, maar juist door genade, liefde en relatieherstel.”

LEVENDIGE DISCUSSIE

Na de lezing bleek het thema enorm te leven onder de aanwezigen. Het actief betrokken publiek vuurde tal van vragen af op Jan Post. Met prikkelende liedjes over gerechtigheid wist Nico Knibbe het inhoudelijke debat op treffende wijze muzikaal te omlijsten, waarna de bezoekers nog lang napraatten.