‘Motivering bij zwartlakken gemeente Barneveld onvoldoende’

BARNEVELD Het zwartlakken van informatie of geheimhouden van documenten bij informatieverzoeken die bij de gemeente Barneveld werden ingediend, ging de afgelopen jaren verschillende keren niet goed. Dat blijkt uit een landelijk onderzoek van de Nederlandse vereniging voor rekenkamers en rekenkamercommissies (NVRR) naar de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De gemeente verzuimde goed te motiveren waarom bepaalde informatie werd zwartgelakt, aldus de onderzoekers. De gemeente is het daar niet mee eens.

Van alle Nederlandse gemeenten in Nederland namen de onderzoekers tien Wob-dossiers uit de periode 2018-2020 onder de loep. Bij zes Barneveldse dossiers ging het volgens hen niet volgens het boekje. Het betrof informatieverzoeken over de betrokkenheid bij een ongeluk, graafwerkzaamheden en lichtmasten, maar ook het gevoelige windmolendossier, het veelbesproken standbeeld van Lodewijk Napoleon in Voorthuizen en de uiteindelijk afgeketste herindeling met de gemeente Scherpenzeel. Dat laatste verzoek werd in juni 2020 ingediend door deze krant.

OPENBAAR TENZIJ Iedereen kan een Wob-verzoek bij de gemeente indienen, of het nu om inwoners, bedrijven, advocaten of journalisten gaat. Alle overheidsinformatie in Nederland is openbaar, tenzij er gegronde redenen zijn om gegevens zwart te lakken. In die gevallen moeten de overheden aangeven op basis waarvan en waarom zij dit doen (een zogenoemde weigeringsgrond). Dit kan bijvoorbeeld als openbaarmaking een inbreuk betekent op iemands privésfeer, de financiële belangen van de gemeente worden geschaad, bepaalde (rechts)personen te veel worden bevoor- of benadeeld of wanneer sprake is van ‘intern beraad’.

De gemeente Barneveld paste die wetsartikelen doorgaans goed toe, zo blijkt uit het onderzoek. Als er werd gelakt, was dat dus terecht. Volgens de onderzoekers ontbrak het echter meermaals aan een goede motivatie. Van de veertien keer dat de gemeente Barneveld een weigeringsgrond toepaste, beoordeelden zij de motivatie daarbij acht keer als onvoldoende (57 procent), twee keer als matig (14 procent) en vier keer als voldoende (29 procent). Behalve de motivatie werd ook de verplichte belangenafweging gemist: waarom is het ene belang (openbaarmaking) minder groot dan het andere?

De meeste andere gemeenten in Nederland hebben dit beter voor elkaar, blijkt uit het rapport. Bij de vier verschillende weigeringsgronden die de gemeente Barneveld toepaste, ging dit op landelijke schaal in 65 procent van de gevallen wel goed (zeer goed/goed of voldoende) en in 21 procent niet (matig of onvoldoende). De overige gevallen waren ‘niet te beoordelen’, ‘anders’ of ‘onbekend’.

NIET MEE EENS Zelf kan de gemeente Barneveld zich niet vinden in het oordeel van de Wob-onderzoekers. ,,Nee, daar zijn we het niet mee eens”, aldus een woordvoerder. ,,Het klopt wel dat enkele gevallen minder goed gemotiveerd zijn. In die gevallen hebben we informatie weggelakt ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene. Hiervoor heeft een belangenafweging plaatsgevonden. In het belang van de betrokkenen hebben we dit niet nader gemotiveerd, juist omdat hiervoor de persoonlijke levenssfeer in het gedrang zou kunnen komen.”

De gemeente Barneveld beschikt over een interne werkinstructie voor het afhandelen van Wob-verzoeken. De onderzoekers zijn daar positief over (,,een duidelijk en uitgebreid document”). Maar ze zien ook dat de gemeente daar ten onrechte van is afgeweken, door niet goed te motiveren en de belangenafweging weg te laten. De gemeente verklaart dit door aan te geven dat die instructie dateert van april 2021, dus van na de onderzoeksperiode (2018-2020). ,,Er kan dus geen sprake zijn van een onterechte afwijking van een handleiding. En ondanks dat de handleiding er toen nog niet was, zijn we er niet zo vaak van afgeweken als in het rapport wordt gesteld. Ook tussen 2018 en 2020 volgden we al de regels vanuit de Wob.” Op de vraag of het rapport aanleiding geeft om zaken intern te veranderen, reageert de woordvoerder: ,,Elk onderzoek met aandachtspunten is voor ons aanleiding voor aanscherping en waar nodig aanpassing.”

ACTIEF De Wet openbaarheid van bestuur is in mei van dit jaar vervangen door de Woo (Wet open overheid). Een belangrijk verschil is dat de Woo naast informatieverstrekking op verzoek overheden ook verplicht om uit zichzelf bepaalde informatie actief openbaar te maken. De onderzoekers adviseren de gemeente Barneveld om hier serieus mee aan de slag te gaan, aangezien ze hier nog geen beleid voor heeft. Inmiddels heeft de gemeente hier interne voorbereidingen voor getroffen.

Jannes Bijlsma