Met nieuw plan wil gemeente armoede bij bron aanpakken: ‘Geen pleisters plakken’

BARNEVELD Meer doen dan energietoeslag uitkeren of gratis zwemabonnementen beschikbaar stellen aan minima. Met een nieuw plan van aanpak wil wethouder Jolanda de Heer de onderliggende oorzaken van armoede aanpakken.

De gemeente presenteert een groot plan van aanpak voor bestaanszekerheid. Waarom is dit een belangrijk onderwerp?

,,Wij vinden dat elke Barnevelder recht heeft op een zeker bestaan. Dat betekent dat je zo gezond mogelijk leeft, geen geldzorgen hebt, in een huis woont en mee kan doen in de samenleving. Wat we nu presenteren zijn uitgangspunten, doelstellingen en principes op basis waarvan je in de loop der jaren als gemeente goede afwegingen kunt maken. Het is dus meer dan maatregelen als een energietoeslag of gratis zwemabonnement voor minima. Het ultieme doel van het programma: problemen voorkomen, zodat je niet achteraf maatregelen moet nemen.’’

Waar komt het plan in de kern op neer?

,,Er zijn drie speerpunten. De eerste is financiën. Daarmee bedoelen we: zorgen dat mensen financiële zekerheid krijgen en dus minder geldzorgen. Het is niet zo dat we de regie overnemen, we proberen mensen in staat te stellen zelf verantwoordelijkheid te nemen.

Gezondheid is het tweede punt. Fysieke gezondheid, mentale gezondheid, zingeving - al die zaken maken dat je beter in je vel zit en dat draagt uiteindelijk bij aan een zeker bestaan. Natuurlijk kunnen wij  ziektes van mensen niet oplossen. Maar met de juiste vaardigheden en kennis kunnen gezondheidsrisico’s wel worden verminderd.

Als laatste noemen we wonen. Wonen is een basisbehoefte; als je geen dak boven je hoofd hebt, heb je geen zeker bestaan. Maar betaalbaarheid is best wel een grote uitdaging.

Het plan is opgesteld in samenspraak met maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen. De samenleving is er nauw bij betrokken en dat willen we ook zo houden. Bovendien hebben bij de gemeente bijna alle afdelingen meegedacht. Bestaanszekerheid wordt vanaf nu door de hele organisaties als speerpunt opgenomen in het beleid. Komen er bijvoorbeeld maatregelen rond duurzame energie? Dan moet standaard de vraag zijn: wat betekent dat voor mensen met een smalle beurs?’’

Is dit echt zo radicaal anders?

,,Zo op deze manier werken, dat doet nog bijna geen enkele gemeente. Tijdens de verkiezingen was bestaanszekerheid landelijk een hot issue. Elke partij gaf er weer een andere draai aan. Mede naar aanleiding daarvan zijn we gaan onderzoeken: wat verstaan we hier in Barneveld onder? Veel gemeentes zoeken het in inkomenszekerheid, wij hebben gekozen om het breder te trekken.

Anders is het pleisters plakken. Zo van: jij hebt geld nodig, kom maar. Dat is fijn natuurlijk, maar wat je wilt, is dat het niet zo ver komt. Mensen moeten werk hebben, zo gezond mogelijk zijn, een dak boven hun hoofd hebben. Dan kun je het probleem bij de wortel aanpakken.’’

Weten de mensen die het nodig hebben, wat er op dit moment allemaal mogelijk is?

,,Voor een deel zijn de voorzieningen bekend, maar voor belangrijk deel niet. Dat is altijd de uitdaging. Met de armoedemonitor in 2018 wilden we onderzoeken: wat is het bereik van minimamaatregelen. En toen bleek dat op 40 procent te liggen. 60 procent weet de hulp dus niet te vinden. Dat is vergelijkbaar met vergelijkbare gemeentes, maar het is ook vrij laag.

We weten ook: sommige inwoners kennen de maatregelen, maar kiezen ervoor om het niet te doen. Een ervaringsdeskundige die mee heeft meegedacht gaf een leerzaam inzicht. Zij kwam voor de landelijke energietoeslag in aanmerking, toch wilde zij die niet. ‘Ik ben zo lang afhankelijk geweest van de overheid, dit wil ik niet’, zei zij. Dus dat is ook een sentiment. Wantrouwen, de taal niet spreken, schaamte - dergelijke zaken kunnen ook meespelen. Die kunnen we tegelijk ook niet alleen oplossen, daarvoor heb je andere organisaties nodig en daarom is het zo fijn dat die ook hebben meegedacht.’’

Er staan concrete maatregelen in, welke bijvoorbeeld?

,,Dat we gaan onderzoeken of we de schulden van mensen over kunnen nemen als gemeente. Schulden zijn een enorme barrière om vrij te leven. Het kan je blokkeren, verlammen, stress geven. Dus een belangrijk punt. Maar hoe we dit gaan vormgeving, dat is nog niet uitgekristalliseerd.

We sluiten ons bijvoorbeeld ook aan bij de Stichting Babyspullen. Zwanger zijn, dat is een life event. Het kan best spannend zijn - ook in materieel opzicht. Deze organisatie helpt gezinnen de eerste 1.000 dagen en kijkt wat nodig is. Wie hiervoor in aanmerking komt, kan binnenkomen via bijvoorbeeld kraamzorg. Zij zijn onze oren en ogen – en het laat ook mooi zien dat we elkaar nodig hebben.

Het mooie is: dit is niet het enige wat we doen. Elk jaar wordt de lijst met maatregelen aangevuld, op basis van de actualiteit en wat we allemaal in de samenleving hebben opgehaald.’’

Scheelt het dat we in Barneveld veel organisaties hebben die zich inzetten voor mensen in armoede?

,,Je hebt hier heel veel mensen, heel veel organisaties die omzien naar elkaar. Velen zijn er ook betrokken geweest bij de totstandkoming van het plan. En ik ben blij dat we in Barneveld zo veel stichtingen, kerken et cetera hebben. Een voedselbank, een kledingbank - superfijn, maar je wilt eigenlijk dat mensen ze niet nodig hebben. En om daarvoor te zorgen, moet je een niveautje dieper gaan, naar de onderliggende oorzaak.’’