Vrijwillige tandartsen controleren gebitten van mensen in armoede: ‘Het eerste waar je op bespaart, ben je zelf’

VOORTHUIZEN De Mondzorgkaravaan van Dokters van de Wereld Nederland kwam afgelopen woensdag 9 oktober naar Voorthuizen. Vrijwillige tandartsen controleerden de gebitten van veertien patiënten voor wie een tandartsbezoek te duur is.

Naast de loods van stichting Voedselhulp Voorthuizen aan de Baron van Nagellstraat staan de Mondzorgbus en de Preventiebus geparkeerd. In de loods zelf zijn allerlei activiteiten te vinden voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Zo kunnen kinderen de pH-waarde van verschillende drankjes controleren om te zien hoe schadelijk ze zijn voor je tanden, een poetsdiploma halen en een klappertandenrace spelen. Ook wordt er poetsvoorlichting gegeven.

VERBORGEN ARMOEDE

De Mondzorgbus is een mobiele tandartspraktijk, met een tandartsstoel op wielen. Aan het plafond hangt een verplaatsbare lamp en er is gedacht aan de basisapparatuur en -instrumenten die een tandarts nodig heeft. Deze woensdag is er ruimte voor korte behandelingen van veertien patiënten in het kader van het project ‘Vermindering mijding van mondzorg om financiële redenen’.

Een van deze patiënten is Samantha, die graag zonder vermelding van haar achternaam haar verhaal vertelt, om verborgen armoede aan het licht te brengen. Ze stapt de bus in, waar tandarts Xander Meijs haar welkom heet. Hij stelt een paar vragen: of ze wel eens zoetigheden eet, of ze rookt en of ze weleens bij de tandarts komt.

Als je moet kiezen tussen brood op de plank of een tandartsbezoek, dan is die keus snel gemaakt: je kiest voor het brood

,,Mijn kinderen gaan naar een tandarts die ze fijn vinden”, vertelt ze, liggend op de tandartsstoel. ,,Omdat zij naar de tandarts gaan, zeiden ze: ‘Mamma, jij moet ook!’. Toen ben ik naar de controle gegaan, in mijn hoofd dacht ik alleen maar: ‘Hoe ga ik dit doen?’. Uit de begroting van de tandarts kwam naar voren dat alleen al de vullingen rond de drieduizend euro zouden kosten.”

ZICHTBAAR

Tandarts Raghda Bateisha assisteert vandaag en noteert in een digitaal systeem de ontbrekende gebitselementen en waar de vullingen zich bevinden. ,,Dit systeem wordt door meerdere tandartsen gebruikt”, vertelt ze. ,,De gegevens kunnen we met hen delen voor vervolgafspraken, zodat helder is welke hulp nodig is. Voor grote behandelingen heeft de tandartsbus niet de benodigde instrumenten en soms is een verwijzing naar de kaakchirurg nodig.”

,,Ik wil gewoon weer kunnen lachen en niet meer hoeven stoppen als ik moet lachen”, zegt Samantha tegen tandarts Meijs. ,,Ik durf niet meer naast mensen te gaan staan, je gebit is heel zichtbaar. Het tast je hele sociale leven aan.” Als gevolg van een medische ingreep moest ze zo’n zeven tot tien keer per dag overgeven, waardoor haar gebit achteruit is gegaan.

LAAGDREMPELIG

Meijs werkt sinds drie jaar als tandarts voor Dokters van de Wereld. Zes keer per jaar rijdt de Twentenaar door het hele land om mensen op vrijwillige basis te helpen. ,,Elke patiënt zie ik eenmalig een half uur. Daarin kun je geen uitgebreide behandeling uitvoeren. Bij acute pijnklachten verwijder ik tanden of kiezen, af en toe plaats ik een vulling. Mensen denken vaak dat het slechter met hun gebit is gesteld dan het in werkelijkheid is.” 

De tandarts gaat op een laagdrempelige manier met mensen in gesprek. ,,Bijvoorbeeld over mondhygiëne of de tandartsverzekering. Ook geef ik adviezen en probeer ik te achterhalen waarom mensen niet naar de tandarts gaan. Sommige mensen zijn al vele jaren niet meer naar de tandarts geweest, de herstelwerkzaamheden aan het gebit kunnen al gauw een paar honderd euro kosten. Dat heb je niet liggen als je onder de armoedegrens leeft.”

LOKAAL NETWERK

Dat is de reden dat Dokters van de Wereld met de Mondzorgkaravaan rondtrekt. ,,We zetten ons in voor mensen die anders geen toegang hebben tot mondzorg”, vertelt Caroline van Wingaarden, coördinator Mondzorg bij Dokters van de Wereld. ,,Dat doen we met behulp van vrijwillige tandartsen en mondhygiënisten.”

Om voor blijvende beschikbaarheid van mondzorg te zorgen, zet de organisatie zich in voor een lokaal ‘Compassie Netwerk’. ,,Donderdag komt de lokale Tandartsenkring bijeen om te overleggen hoe het hier in de regio aangepakt en verdeeld wordt. We zoeken nog mondhygiënisten en tandprothetici die zich willen aanmelden.”

(Lees verder onder de foto)

Voor kinderen waren er allerlei activiteiten, zo konden ze de pH-waarde van drankjes testen. - FotovantLand

Als voorbeeld voor het belang van tandprothetici, die bijvoorbeeld kunstgebitten maken, noemt Van Wingaarden een patiënt wiens het gebit in zo’n slechte staat was dat alles getrokken moet worden. ,,Een gebitsprothese, een kunstgebit, wordt dan wel voor 75 procent door de basisverzekering vergoed, maar daar komen de kosten van het trekken van de tanden en kiezen ook nog bovenop.” 

TUSSEN WAL EN SCHIP

In de situatie van Samantha neemt Dokters van de Wereld contact op met haar eigen tandarts om te kijken of zij iets voor haar kunnen betekenen. ,,In 2020 waren we net klaar met de schuldsanering en verhuisden we naar de gemeente Barneveld. Nadat we uit de Wsnp (Wet schuldsanering natuurlijke personen, red.) kwamen, hadden we nergens recht meer op.”

,,Als je onder bewind staat of schulden hebt, dan wordt er niet naar je inkomen gekeken”, legt ze uit. ,,Je krijgt leefgeld en hebt recht op alle potjes. Na de Wsnp moesten we het doen met hetzelfde inkomen, maar we verdienden bruto 17 euro te veel om recht te hebben op toeslagen of andere voorzieningen. Naar de individuele situatie wordt niet gekeken, wel werd er gezegd: ‘Ja, maar je hebt zes kinderen, daar heb je zelf voor gekozen.’.”

Ze zucht. ,,Het klopt dat we zelf zes kinderen hebben gekregen. Maar van tevoren weet je niet dat je een kindje krijgt met een chromosoomafwijking dat vaak in het ziekenhuis in Utrecht ligt, waardoor je veel kosten hebt. Je kunt ook niet voorspellen dat je energierekening vanuit het niets ineens vervijfvoudigt. Ik vind het apart dat je met schulden of onder bewind overal recht op hebt, maar net daarbuiten echt tussen wal en schip valt.”

TAS BOODSCHAPPEN

Als Samantha in december 2022 met haar dochter in het ziekenhuis is, wordt ze door een andere dochter gebeld. ,,Ze zei: ‘Mamma, er heeft net een mevrouw boodschappen gebracht!’. Ik wist niet wie dat had gedaan, tot wat later Chantal aan de deur kwam om een tas boodschappen te brengen. ‘Volgens mij kun je dat wel gebruiken’, zei ze en ze nodigde me uit om op gesprek te komen.”

Inmiddels gaat het relatief goed met het gezin van Samantha, maar de gevolgen van armoede zijn groot. ,,Het eerste waar je op gaat besparen als je het financieel moeilijk hebt, ben je zelf. Ik ben bij de kaakchirurg geweest om mijn kiezen te laten trekken, maar op een gegeven moment is het klaar met trekken, anders kun je niet meer eten. Ik leefde op paracetamol en ibuprofen, soms met een antibioticakuur erbij vanwege alle ontstekingen.”

,,Ik heb gesmeekt om al mijn tanden en kiezen te laten trekken en dan maar een kunstgebit te nemen om overal vanaf te zijn. Dan ben je achtendertig jaar. Mijn tandarts wilde het niet doen, hij zei dat het geen oplossing was, maar een verplaatsing van het probleem.” 

BROOD OF TANDARTS

Chantal Herrebrugh hoort dit soort uitspraken vaker als voorzitter van stichting Voedselhulp Voorthuizen. ,,Mensen zeggen regelmatig: ‘Trek alles maar, want dan is het gedaan met de kosten.’. Ze willen wel naar de tandarts, maar hebben er de financiële middelen niet voor. Als je moet kiezen tussen brood op de plank of een tandartsbezoek, dan is die keus snel gemaakt: je kiest voor het brood.” 

,,De meeste mensen die hier komen, kunnen soms nog net hun rekeningen betalen. De boodschappen kunnen net niet betaald worden en de rest stopt: alle leuke dingen, maar ook medische behandelingen en de kapper. We zijn een niet-reguliere voedselbank: we zijn meer dan hulp in nood en spelen in op eenzaamheid, op het sociaal isolement waar mensen in armoede mee te maken krijgen omdat ze zich terugtrekken. Hun hele leven draait om het betalen van rekeningen.”

MISSIE

Dat de Mondzorgkaravaan in Voorthuizen plaatsvond, is geen toeval. ,,De gemeente Barneveld neemt deel aan de proef van VWS, zij wist wel een goede samenwerkingspartner in de regio. Toen zijn we in gesprek gegaan met de Voedselbank Voorthuizen”, vertelt Van Wingaarden.

,,De missie van Dokters van de Wereld is gelijk aan de onze: om mensen werkelijk van dienst te zijn”, legt Herrebrugh uit. ,,Het draait om praktische hulp, het kan levensveranderend zijn om je gebit op orde te hebben. Het natraject is de grootste winst, met verschillende tandartsen die zich vrijwillig aanmelden bij het Compassie Netwerk. Wij willen de mensen kwaliteit van leven teruggeven, Dokters van de Wereld voorziet daarin op een gebied waar ik niet in kan voorzien.”

SITUATIE

,,Het gaat om structurele verbetering van het leven van mensen in armoede, het is een fantastisch initiatief”, spreekt Jolanda de Heer, wethouder Armoedebeleid bij de gemeente Barneveld, vol lof. ,,Er zijn nog wel meer plekken in de gemeente waar de Mondzorgkaravaan welkom is.”

,,We hebben als gemeente weinig zicht op hoeveel mensen nu echt nood aan mondzorg hebben, het is heel erg verborgen. Maar in het algemeen zijn er meer plekken in de gemeente Barneveld waar mensen voedselhulp ontvangen. Zij zitten veelal in eenzelfde situatie als de mensen die hier vandaag komen voor de Mondzorgkaravaan.”

BRUGGEN SLAAN

Om die verborgenheid zichtbaar te maken, probeert Herrebrugh een brug te slaan tussen de inwoners en de gemeente. ,,Zo is de gemeente vandaag aanwezig voor informatie over de zorgverzekering die mensen met een laag inkomen via de gemeente af kunnen sluiten. Inwoners kunnen vrijblijvend langslopen om zich te informeren over de mogelijkheden. Op deze locatie ontstaat die connectie tussen de burger en de gemeente.”

TOVERSTAFJE

Dat is nodig, zegt ook Samantha. ,,Een heleboel mensen hebben geen uitkering en komen daardoor niet met de gemeente in aanraking. Hier wordt niet tot op de cent gekeken hoeveel je te besteden hebt, niet alle mensen vallen op bij de gemeente. Het is verborgen armoede. Daarnaast maakt het ook heel veel uit of je een gespreksvoerder van de gemeente voor je neus hebt zitten, of iemand zoals Chantal.”

Ze zet zich nu vrijwillig in bij de Voedselbank Voorthuizen, om zo op haar manier iets te kunnen teruggeven. ,,Sommige mensen die hier komen, zitten echt in zak en as. Chantal komt dan met haar magische toverstafje om de mensen weer omhoog te helpen: ze is haar gewicht in goud waard.”

door Vincie van Kerkhof