Brenda is professor in de dood en het brein achter podcast ‘De Podkist’

De dood. Vroeg of laat krijgt iedereen ermee te maken. Professor Brenda Mathijssen houdt zich dagelijks bezig met onderwerp. In de serie ‘De PodKist’ deelt ze haar kennis, spreekt ze mensen uit de uitvaartbranche èn geeft ze ons een kijkje achter de schermen.

Tijdens haar studie richtte Brenda zich vooral op zingeving. Ze wilde weten waarom mensen bepaalde rituelen en gebruiken hebben, en wat deze voor hen betekenen. ,,Ik wilde me niet zozeer bezighouden met de dood, maar tijdens een stage bij een uitvaartorganisatie merkte ik dat ik via de dood wel een mooie manier had gevonden om juist zingeving te onderzoeken.”

ONDERZOEK

Sinds haar 22ste houdt ze zich al met de dood bezig. ,,Ik doe onder meer onderzoek naar rituelen. Dat onderzoek is vooral theoretisch; het gaat over wat rituelen inhouden en waarom deze rituelen wel of soms juist niet werken. Ook kijk ik naar rituelen die ontstaan in een ontkerkelijkte samenleving. Daarnaast richt ik me op de uitvaartcultuur in Nederland, waarbij ik kijk hoe uitvaarten eruit zien.”

PODCAST

Mathijssen heeft inzicht in een wereld die voor veel anderen verborgen blijft. ,,Tijdens verjaardagen krijg ik regelmatig vragen van mensen die bijvoorbeeld willen weten hoe het in crematorium eraan toe gaat. In gesprekken hoor ik soms heel persoonlijke verhalen van mensen, over een uitvaart van een dierbare of over hun eigen wensen wat betreft de uitvaart. Het lijkt wel alsof men voor een dergelijk gesprek anders geen tijd neemt. Daarom wilde ik graag mijn kennis delen, en ook anderen dat kijkje achter de schermen gunnen. Ik dacht eerst aan een boek, tot mijn man vroeg wie dat boek zou gaan lezen.. Een podcast is een mooie manier om de materie voor een grote doelgroep aansprekend te maken.”

In De PodKist gaat ze in gesprek met diverse professionals uit de uitvaartbranche. Luisteraars kunnen zo ontdekken wat er zich afspeelt achter de schermen van crematoria, begraafplaatsen, kistenfabrieken en uitvaartcentra.

VERAARDEN

Het onderwerp boeit haar nog steeds, ook nu ze zich al zo’n veertien jaar met de materie bezighoudt ,,Voor de PodKist ben ik bij het bedrijf Meine-Erde in Berlijn geweest, die de mogelijkheid biedt om mensen te laten composteren,” vertelt ze enthousiast. ,,Humaan composteren, ook wel veraarden genoemd, is in Nederland nog niet toegestaan. In Duitsland en Amerika is het al wel mogelijk. Hierbij wordt het lichaam in een soort cocon geplaatst, onder een laag natuurlijk materiaal. In veertig dagen wordt het lichaam afgebroken en verteerd, tot een soort compost ontstaat, een voedzame humus die voedingstoffen kan teruggeven aan de aarde.”

Door het veraarden kan een heel nieuw ritueel ontstaan, denkt Mathijssen. ,,Bovendien kan men door deze manier van afscheid nemen wat dichter bij de dood komen te staan, en het natuurlijke proces van de afbraak van het lichaam. Daar zijn we nu vrij ver van verwijderd. Bij het begraven hebben we geen zicht op wat er onder de grond gebeurt en weten we niet hoelang het proces duurt. Bij crematie gaat het heel snel. In het geval van veraarding bij Meine Erde duurt het proces veertig dagen. Daarna kunnen nabestaanden de compost ophalen en wordt deze begraven. Zo ben je als nabestaanden veel meer bij het proces betrokken.”

TROTS

Voor De PodKist sprak ze onder meer met mensen die werken bij een uitvaartonderneming. ,,Ik heb in het verleden vaker mensen gesproken die in deze branche werkzaam zijn. Ze worden vaak gezien als zorgenden, en hun baan heeft ook raakvlakken met hospitality. De gedrevenheid van de mensen die ik heb gesproken, over hoe ze willen bijdragen aan een waardig afscheid, viel me op. Ik sprak een begrafenisondernemer die een beetje verbolgen was over het feit dat er tijdens de coronacrisis weinig aandacht was voor de mensen die werkzaam zijn in de branche. De werkdruk was hoog voor deze mensen, maar daar was niet of nauwelijks aandacht voor. Mensen die in uitvaartbranche werken, zijn trots op hun vak en willen dat graag uitdragen.”

Doe-het-Zelf Uitvaart

In aflevering 3 van de PodKist gaat het over ‘De Doe-het-Zelf Uitvaart’. Uitvaartdiensten zitten vol persoonlijke speeches en muziek, en nabestaanden spelen zelf steeds vaker een actieve rol in het voorbereiden en uitvoeren van de uitvaart. Uitvaarten in Nederland worden steeds persoonlijker, wat voor- en nadelen heeft volgens Mathijssen. ,,Vanwege de ontkerkelijking vinden uitvaarten minder in de kerk plaats. Daardoor is er meer vrijheid om zelf te bepalen hoe de dienst eruit ziet. Daarmee ligt echter het risico op oppervlakkigheid op de loer. Zeker wanneer men kiest voor een praatje-plaatje dienst. Dat klinkt een beetje oneerbiedig, maar vaak worden alleen liedjes gespeeld en mooie herinneringen gedeeld. Zonder dat deze bijdragen in een bredere context worden geplaatst. Een vraag die mensen zich meer zouden mogen stellen is: wat wil ik dat mensen meenemen van mijn afscheid? Zorgen voor meer context kan al veel doen, bijvoorbeeld door uit te leggen waarom juist voor een bepaald nummer is gekozen. Wat zegt dat over de overledene?”

INFO De PodKist is te beluisteren via je favoriete podcast-app. Hier vind je meer informatie over de
podcast: podkist.com.
Meer weten over het onderzoek?
Kijk op de website www.brendamathijssen.nl