Op zoek naar verhalen over rouwen in tijden van corona

De telefooncel keert op initiatief van Barnevelder Nico Knibbe (55) en filmmaakster Anne Christine Girardot eenmalig terug in het straatbeeld van Barneveld. Het duo verzamelt komende zaterdag op het Gowthorpeplein verhalen van mensen voor hun project ‘Rouwen Tijdens Corona’.

Als bewegingswetenschapper hou ik me bezig met het gezond houden van verpleegkundigen´´, vertelt Nico. ,,Vanuit het bedrijf LOCOmotion, waarin ik samenwerk met mijn zus Hanneke, zagen we in het voorjaar van 2020 grote problemen ontstaan. Verpleegkundigen en verzorgenden moesten zich helemaal uit de naad werken en kregen ondertussen ook nog eens te maken met patiënten die onder hun handen stierven. En tijd om erover na te denken of al die ellende een plekje te geven was er niet, want de werkdruk was gigantisch hoog. Dat was voor ons een moment om in actie te komen en iets te bedenken om te voorkomen dat we aan het einde van de coronacrisis met grote aantallen getraumatiseerde zorgverleners te maken krijgen. Ook zagen we veel bekenden worstelen met het verwerken van leed in deze bijzondere tijd. Sommigen verloren dierbaren, terwijl ze niet eens afscheid konden nemen. Er waren uitvaarten in kleine clubjes, waarbij je elkaar niet mocht knuffelen, waarbij er geen handen konden worden geschud. Wat voor impact heeft dat op mensen, in het bijzonder op onze zorgverleners?´´

LANGZAAM STIKKEN Nico voerde inmiddels al verschillende gesprekken met betrokkenen. ,,Ik ontmoette een verpleegkundige van de intensive care, die woest was op al die mensen die het bestaan van het virus ontkennen. Ze zei tegen mij: ´Tegen al die mensen zou ik willen zeggen: kom maar eens langs in het ziekenhuis om te zien hoe mensen langzaam maar zeker stikken´. Deze zorgmedewerkers maken dat dag en nacht mee, zonder vakantie of een langere periode van rust. Deze verhalen moeten verteld worden.´´

Via het ministerie van Sociale Zaken wisten Nico en Hanneke een subsidie in de wacht te slepen voor het project ´Rouwen Tijdens Corona´. ,,We doen samen met de Universiteit Utrecht onderzoek met als kernvraag: wat is er gebeurd? Wat hebben mensen meegemaakt? En hoe gaan ze daarmee om? We verzamelen verhalen van mensen en daaruit destilleren we allerlei soorten (educatief) materiaal. We publiceren de verhalen en delen die via zorgopleidingen, de website www.rouwentijdenscorona.nl en via Facebook. We hopen dat lezers troost putten uit de herkenning van het verhaal dat anderen te vertellen hebben, maar we gebruiken de informatie ook om een e-learning module te maken.´´

VERHALEN VERZAMELEN De telefooncel, die komende zaterdag dus in Barneveld wordt neergezet, is een middel om verhalen te verzamelen. ,,Dit doen we samen met filmmaakster Anne Christine Girardot, die hier ook al in Uden, Amsterdam en Meppel mee heeft geëxperimenteerd. Mensen kunnen in de telefooncel hun verhaal kwijt. Ze kunnen daar nog één keer iets zeggen tegen die ene dierbare van wie ze nooit afscheid hebben kunnen nemen. Dat klinkt misschien gek, maar het werkt heel goed. Ik heb de filmpjes gezien die Anne Christine in die andere plaatsen heeft gemaakt. Heel ontroerend en confronterend om te zien. Zo kwam er een vrouw aan het woord. Zij en haar man werden allebei geconfronteerd met corona. Hij kwam uiteindelijk te overlijden. Zij had nog heel graag willen zingen voor haar man, maar dat was er door zijn plotselinge dood niet meer van gekomen. Dus nu zong ze alsnog een lied voor hem in die telefooncel.´´

,,Wij hopen komende zaterdag gesprekken te voeren met zoveel mogelijk mensen. Ze kunnen hun ei kwijt in de telefooncel, maar dat hoeft helemaal niet per se. We zijn vooral benieuwd naar de verhalen.. Het uiteindelijke doel van ons project is om mensen handvatten te geven die kunnen helpen om de rouw zo goed mogelijk te laten verlopen. Het is niet te onderschatten hoeveel impact het heeft als je bij het overlijden van een dierbare geen afscheid kunt nemen, maar het alleen mogelijk is om te beeldbellen met een geestelijk verzorger. We hebben verhalen gehoord over corona-patiënten, die bij aankomst in het ziekenhuis te horen kregen dat er niets meer voor hen te doen was. Dan zit je als verpleegkundige naast iemand die nog maar een paar uur te leven heeft, terwijl zijn of haar familie er niet bij kan zijn. Die verhalen willen wij vertellen in de hoop daarmee enerzijds erkenning en herkenning op te roepen, maar anderzijds mensen ook te kunnen helpen met adviezen, tips en handvatten. Op welke manieren kun je deze rouw vormgeven?´´

Inmiddels hebben Nico, Hanneke en Anne Christine via hun eigen netwerk en Facebook al tientallen indrukwekkende verhalen kunnen optekenen. ,,Mensen die werkzaam zijn in de uitvaart, zitten bijvoorbeeld vol met verhalen. Voor corona had je uitvaarten met grote aantallen mensen, terwijl de bijeenkomsten tegenwoordig veel kleiner zijn. Dat is overigens niet alleen negatief. Door die kleine aantallen wordt de sfeer ook intiemer, persoonlijker, intenser. Het is niet per definitie verkeerd als er een klein clubje mensen aanwezig is bij een begrafenis. En je kunt er ook voor kiezen om de film van de uitvaart enkele maanden later te tonen in een grotere groep als een echte bijeenkomst weer mogelijk is. Je moet buiten het bekende stramien proberen te denken. Dat is soms lastig, maar het werkt ook creativiteit in de hand.´´

TELEFOONCEL De telefooncel van Rouwen Tijdens Corona staat komende zaterdag vanaf 10.00 uur bij De Plus aan het Gowthorpeplein in Barneveld. Meer informatie op de website www.rouwentijdenscorona.nl

Door Erik Roest