Docuserie: ‘Van MKZ-crisis tot boze boeren op Malieveld’

KOOTWIJKERBROEK/OENE Publieke omroep BNNVARA start maandagavond 22 maart met de vierdelige documentaireserie ‘De Boerenrepubliek’. Centraal staat een reconstructie van de mond- en klauwzeercrisis, die twintig jaar geleden in Nederland uitbrak. Met als uitgangspunt deze keer niet Kootwijkerbroek, maar Oene.

De reden is dat de eerste MKZ-verdenking op 17 maart 2001 op een boerderij in Oene op de noordoost-Veluwe werd vastgesteld. Alle kalveren en geiten van het bedrijf werden direct afgemaakt. Onder leiding van toenmalig minister van landbouw Laurens Jan Brinkhorst stelde de overheid onmiddellijk een ‘oorlogsdraaiboek’ in werking om de dierziekte te bestrijden. Dit leidde tot het preventief ruimen van 270.000 - veelal gezonde - dieren en uiteindelijk een economische strop van drie miljard euro.  

KOOTWIJKERBROEK In Kootwijkerbroek, waar in april 2001 een verdacht bloedmonster bij een kalf werd gevonden, waren dat er ruim 60.000 op 227 bedrijven. Tot op de dag van vandaag zijn veel Kootwijkerbroekers ervan overtuigd dat dit besluit op ondeugdelijke gronden werd genomen. Dit omdat maar één verdacht monster werd gevonden, terwijl MKZ een zeer besmettelijke dierziekte is. De onderbouwing rammelde ook volgens wetenschappers aan alle kanten. Toch gaf het College van Beroep voor het bedrijfsleven de rijksoverheid in januari vorig jaar gelijk.  

WANTROUWEN ‘De Boerenrepubliek’ reconstrueert de MKZ-crisis volgens BNNVARA met direct betrokkenen en onderzoekt hoe de boosheid en het wantrouwen van toen tegen de overheid doorwerken in de boerenprotesten van nu. ,,Hoe heeft het zo ver kunnen komen?’’ 

VEESTAPEL REDUCEREN Na de MKZ-crisis trok het kabinet de conclusie dat er in Nederland geen ruimte was voor de intensieve wijze waarop dieren worden gehouden. De commissie Wijffels stelde voor de veestapel drastisch te reduceren. Twintig jaar later is hier niets van terecht gekomen. Het aantal dieren dat in Nederland gehouden wordt, is vrijwel gelijk gebleven, maar het aantal boeren is gehalveerd. 

DEMONSTRATIES Veel van de overgebleven boeren zijn boos, zoals ze de laatste tijd via massale demonstraties hebben laten blijken. Onder druk van de milieubeweging en steeds strengere eisen vanuit de overheid voelen ze zich aangetast in hun recht op een vrije bedrijfsuitoefening.

In de documentaireserie van Hans Hermans en Martin Maat vertellen boeren uit Oene, deels ondersteund door niet eerder uitgezonden privéopnamen uit 2001, op indringende wijze wat er zich heeft afgespeeld in de drie maanden dat het gebied afgesloten is geweest van de buitenwereld. 

BRINKHORST Daarnaast blikt oud-landbouwminister Brinkhorst na twintig jaar openhartig terug op de grootste crisis uit zijn loopbaan. ,,Wat ik eraan heb overgehouden, is dat we eindelijk na twintig jaar de moed moeten hebben de intensieve landbouw fundamenteel aan te pakken’’, zegt hij in ‘De Boerenrepubliek’ .

Brinkhorst zei in januari vorig jaar in actualiteitenprogramma Nieuwsuur nog steeds achter het besluit te staan voor de ruimingen in Kootwijkerbroek. ,,Het enige waarvan ik misschien achteraf spijt heb, is dat ik soms te weinig empathie had.’’ 

‘De Boerenrepubliek’ is een coproductie van BNNVARA en ICU Documentaries. Het eerste deel wordt maandagavond 22 maart uitgezonden, vanaf 20.30 uur bij BNNVARA op NPO 2.