Barneveld eert Molukse gemeenschap met unieke vrijstelling grafrechten

BARNEVELD De gemeente Barneveld heeft zaterdag een historisch gebaar gemaakt richting de Molukse gemeenschap. Voor het eerst in Nederland krijgen zowel de eerste als de tweede generatie Molukkers vrijstelling van grafrechten. Daarmee onderstreept Barneveld de erkenning van het onrecht dat Molukse KNIL-militairen en hun families na 1951 is aangedaan.

De ceremonie vond plaats in en rond de Ichtuskerk en begraafplaats De Plantage. Meer dan 400 mensen waren aanwezig, onder wie nabestaanden, lokale Molukse families en vertegenwoordigers van de gemeente, waaronder burgemeester Jacco van der Tak en wethouder Mijntje Pluimers.

Herdenking en monument

De herdenkingsdag begon met een dienst in de kerk, geleid door dominee Michael Patawala. Shirana Papilaja opende de dienst traditioneel met de klanken van de kulit bia  (zeeschelp). Deze markeren het begin van een ceremonie en zijn een teken van eer voor de voorouders. Gospelgroup Imanuel, het Molukse kerkkoor Nada Nirwana en de zondagsschoolkinderen zorgden voor de muzikale omlijsting. Tijdens de dienst werden drie kaarsen aangestoken, symbolisch voor het verleden, heden en de toekomst. Liset Pesulima droeg een gedicht voor. De dienst werd afgesloten met het lied ‘ Api Indjil’ (Vuur van het evangelie) onder begeleiding van de Tifa-groep. Het benadrukt de overdracht van het geloof van generatie op generatie, wat een zeer belangrijk onderdeel is van de Molukse gemeenschap. 

Aansluitend trok een stoet, begeleid door een traditionele Tifa-groep en vrouwen in Molukse klederdracht, naar begraafplaats De Plantage. Manda Abraham leidde de ceremonie. Deze startte met het verhaal van meneer Ben Titarsole die in 1951 in Nederland kwam, gevolgd door een bijdrage van dorpsdichter Joan Kols en een toespraak van burgemeester Van der Tak. Daarna onthulden burgemeester Van der Tak, dominee Patawala en Junior Suripatty een speciaal ontworpen monument. De ceremonie eindigde met een kranslegging door de burgemeester en wethouder Mijntje Pluimers en een van de oudste nabestaanden, meneer John Moniharapon en zijn (klein)kinderen.

Erkenning voor een onderbelicht verhaal

In 1951 arriveerden ruim 12.500 Molukkers, waaronder veel KNIL-militairen en hun familieleden. Zij werden ondergebracht in voormalige legerkampen, zoals De Schaffelaar en De Biezen in Barneveld, in de veronderstelling dat hun verblijf tijdelijk zou zijn. De hoop op een terugkeer naar een vrije en onafhankelijke Molukse Republiek werd echter nooit werkelijkheid. De gemeente Barneveld wil met de vrijstellingsregeling een gebaar maken naar de Molukse gemeenschap in het besef dat geld, of welke tegemoetkoming dan ook, in het niet valt als het gaat om de reden naar Nederland te moeten reizen en uiteindelijk niet meer terug te kunnen.

“Hun jarenlange loyaliteit aan het Nederlandse leger werd niet beloond,” aldus een woordvoerder van de Molukse gemeenschap. “Ze werden ontslagen, geïsoleerd gehuisvest en jarenlang aan hun lot overgelaten. Het collectieve trauma van gedwongen migratie, verlies van perspectief en het gemis van hun geboorteland leeft voort in alle generaties.´´ 

Wat houdt de regeling in?

De nieuwe regeling houdt in dat voor Molukse inwoners van Barneveld, geboren vóór 21 juni 1951 op de Molukken of voormalig Nederlands-Indië, grafrechten voor onbepaalde tijd worden kwijtgescholden. Families hoeven bij verlenging van deze graven geen kosten meer te betalen. Alleen de administratieve kosten en die voor het openen en sluiten van het graf blijven van kracht.

Het besluit is een uitwerking van een voorstel uit 2022, waarin de gemeenteraad opriep om een speciale status te onderzoeken voor graven van de eerste generatie Molukse KNIL-militairen. Barneveld gaat nu verder dan dat. In samenspraak met de commissie Herdenkingsceremonie Vrijstelling Grafrechten geldt deze regeling niet alleen voor de KNIL-militairen, maar voor alle Molukkers die voor 21 juni 1951 geboren zijn en in Barneveld zijn komen wonen. Deze commissie bestaat vanuit de kerk uit mevrouw Mieke Jakobs-Latumahina en mevrouw Bea Lawalata-Matulessy en vanuit Stichting Batu Tjapeu uit meneer Milco Papilaja (oud-voorzitter) en mevrouw Laura Suitela-Titaley. 

‘Meer dan financiële verlichting’

Voor de gemeenschap betekent dit gebaar niet alleen financiële verlichting, maar vooral erkenning. “Dit is een zichtbaar teken dat ons verhaal ertoe doet,” reageerde een aanwezige nabestaande. “Onze ouders en grootouders zijn hier niet vrijwillig gekomen. Deze regeling is een vorm van eerherstel.”

De gemeente benadrukt dat de maatregel bijdraagt aan verbinding, erkenning en blijvende aandacht voor een hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis dat lange tijd onderbelicht is gebleven.

Samen aan tafel

In Molukse traditie werd de herdenkingsdag afgesloten met een gezamenlijke warme maaltijd bij Stichting Batu Tjapeu. Een moment van ontmoeting, herinnering én hoop op blijvende verbinding tussen gemeenschappen. De Commissie Herdenkingsceremonie Vrijstelling Grafrechten kijkt terug op een mooie emotionele en gedenkwaardige dag.