'We blijven deze verhalen delen'
5 mei 2026 om 08:25QR-codes bij onderduikershol
SPEULD/DRIE In de bossen tussen Drie en Speuld ten noorden van Garderen zijn QR-codes geplaatst bij het onderduikershol en het kleine monument voor Jannes Born. In het primitieve verblijf verscholen mensen zich voor de Duitsers. Voedsel kwam van de boerderij van de familie Nieuwenhuizen uit Drie. Door verraad werd het hol in juli 1944 ontdekt. De dertien bewoners, Engelse piloten en Nederlanders die op de vlucht waren, wisten te ontsnappen door een lange vluchtgang van ongeveer 75 meter.
Francisca Meijsser
Jannes was één van de zeven zonen van de familie Born. Hij was actief in het verzet. Het gezin woonde in de boswachterswoning in Drie.
Zijn vader kende de omgeving goed en wist zijn oudste zoons te verbergen voor de Arbeitseinsatz, de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Na de overval op het onderduikershol waren de Duitsers alert op verstopplekken in de bossen en werden de oudste twee zoons alsnog opgepakt.
NEERGESCHOTEN Jannes en twee andere mannen verstopten zich in een bunker en gebruikten een brandtoren als zendmast. Na een overval op bakkerij Dost kwamen gevoelige papieren in handen van de Duitsers. De bezigheden van Jannes en die van andere verzetsmannen werden ontdekt en op 13 december 1944 liepen ze in een val van de SD.
Jannes vluchtte weg, maar werd neergeschoten. Zijn lichaam werd op de weg gesleept als waarschuwing voor anderen. De familie werd gedeporteerd, op de jongste drie kinderen na. Vader en zoon Evert kwamen om. Hans Born, toen vier jaar oud, vertelt al jaren zijn verhaal aan groepen 8 van basisscholen. Hij doet dat bij het gedenksteentje voor zijn broer Jannes, midden in het Speulderbos.
AANGEGREPEN Evert van de Beek, die jarenlang op de boerderij in Drie woonde, zegt net als Hans Born dat het moeilijk is om over de gruwelijke gebeurtenissen uit de oorlog te praten. ,,Als je er dan zo mee bezig bent geweest, kost het moeite om terug te schakelen naar een ontspannen niveau." Het gebeuren heeft ook hem zeer aangegrepen, waarschijnlijk mede door zijn eigen oorlogservaringen bij de razzia in Putten, waarbij ook zijn vader slachtoffer werd.
Toen hij op de boerderij in Drie kwam wonen, ontdekte Evert het ondergrondse hol in het bos. Er kwamen regelmatig bezoekers uit het verleden en Evert wilde graag weten wat er gebeurd was.
In de persoon van Hans Born vond hij een waardevol medestander. Beide geven volmondig aan: ,,Het is onze missie om deze verhalen naar buiten te brengen”, benadrukken ze allebei.
FILMMAKERS Het vastleggen van de verhalen is van groot belang voor de volgende generaties en dat is meteen de drijfveer voor filmmakers Arthur Kohlman en Ton Steenoven. ,,De originele verhalen van Hans en Evert zijn de bron, wij leggen ze vast in beeld en geluid.”
In 2008 werd het onderduikershol opgezet en ingericht. In 2009 werd de eerste film in de vorm van een dvd gemaakt. Dat beeldmateriaal is onderdeel van het geschiedenisproject voor scholieren.
AUDIOVERTELLING Dit jaar zijn de verhalen van Hans en Evert opnieuw op film vastgelegd en is ook een audiovertelling gemaakt. Deze is samen met een aantal foto's via een QR-code ter plekke op te roepen. Er is een code bij het onderduikershol en een bij het monumentje voor Jannes. ,,We blijven de verhalen delen, opdat wij het niet vergeten."
