Barneveldse pluimveesector kijkt uit naar vaccinatieplicht tegen vogelgriep

20 juni 2026 om 07:00 Dieren Tips van de redactie

BARNEVELD/SCHERPENZEEL Alle legkippen moeten verplicht gevaccineerd worden tegen het vogelgriepvirus, zo wil het kabinet. Dat gaat grootschalige uitbraken in de toekomst voorkomen. Hoe denken pluimveehouders in Barneveld en omgeving over dit plan? En wat staat er eventueel nog in de weg? ,,Het Franse scenario willen wij voorkomen.”

De ophokplicht in de Gelderse Vallei tegen de verspreiding van het vogelgriepvirus werd vorige week opgeheven. Dat besloot Silvio Erkens, de staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Volgens hem is het besmettingsniveau momenteel ‘laag tot matig’. De Gelderse Vallei, het pluimveehart van Nederland, was de laatste regio waar de ophokplicht van kracht was. Ook afgelopen winter en voorjaar waren er besmettingen in onder meer Lunteren, Voorthuizen, Ede en Terschuur.

Dat er grootschalige uitbraken in de toekomst worden voorkomen, dat is wat boeren graag willen. ,,Niet alleen in Nederland is vogelgriep een probleem dat telkens terugkeert”, vertelt Bertus van de Heg, die op de grens tussen Lunteren en Barneveld boert. Hij heeft een gemengd veeteeltbedrijf met 60.000 legkippen en circa honderd melkkoeien. 

De voorbije jaren bleef hij gevrijwaard van het virus, maar hij herinnert zich nog goed het jaar 2003, toen vrijwel de hele pluimveesector in de Gelderse Vallei getroffen werd. ,,Ik ben inmiddels 43, dus ik was toen nog een stuk jonger. Maar daar heb ik toen toch veel van meegekregen, want ik ging met de ploegen mee op pad om de nog levende kippen te vergassen en stallen te ontsmetten. Destijds sloeg het virus zo hard toe dat je op besmette bedrijven kwam waar de dieren niet meer vergast hoefden te worden. Alle kippen waren toen al dood. Dat soort dingen onthoud je wel”, vertelt Van de Heg.

Dat de staatssecretaris vorige maand een vaccinatieplicht voor legkippen aankondigde, stemt hem dan ook wel content. ,,Als vaccineren veilig en goed kan, dan zie ik dat wel zitten. We enten ouderen elke winter toch ook in voor de griep?” 

INTENTEN

Hij wijst erop dat een ‘deel van de bevolking, zeker na corona, niets van inenten moet hebben’. ,,Dat is aan hen, maar wat we niet moeten vergeten is dat kuikens momenteel al voor een aantal ziektes ingeënt worden.” De kuikens worden bijvoorbeeld nu al ingeënt tegen E. coli, Newcastle Disease en salmonella. ,,Dus ik zie het probleem niet als daar nog een inenting bijkomt, juist als dat veel leed kan voorkomen”, aldus Van de Heg.

Onderzoeker Kim Bouwman van Wageningen Bioveterinary Research bevestigt dit. ,,Heel veel mensen staan daar helemaal niet bij stil, maar zonder vaccinaties kun jij geen doosje eieren of een pak koekjes in de supermarkt kopen. Kuikens krijgen iets meer dan vijftien verschillende vaccinaties toegediend. Daarmee worden zoveel mogelijk ziekteverwekkers buiten de stallen gehouden”, aldus Bouwman. 

MUTATIE VAN HET VIRUS

Ook biologisch pluimveehouder Henk Liefting uit Stroe staat in principe positief tegenover vaccinatie tegen vogelgriep. ,,Maar of het helemaal de oplossing gaat geven, dat vraag ik mij wel af”, reageert hij desgevraagd. Hij wijst er bijvoorbeeld op dat een vogelgriepvirus elke winter snel kan muteren. Dat kan betekenen dat het virus ingeënte kippen kan omzeilen. ,,Maar eerlijk gezegd heb ik mij verder nog niet verdiept in deze kwestie. Ik wacht het uiteindelijk verder wel af”, aldus de kippenboer, die 11.000 hennen houdt. ,,Uiteindelijk heb je als individuele pluimveehouder weinig te vertellen. Wordt de vaccinatieplicht ingevoerd, dan moet je daar gewoon aan voldoen.” 

Jan-Willem Werkman uit Scherpenzeel wijst erop dat hij als biologisch pluimveehouder, net als Liefting, aan strengere regels moet voldoen. ,,Bijvoorbeeld als we het hebben over het toedienen van antibiotica als een kip ziek is. Of op het gebied van voer en daglicht”, schetst hij. Ook Werkman, die circa 17.000 houdt, vindt het moeilijk inschatten wat zo’n vaccinatieplicht precies betekent: ,,Ik neem aan dat die plicht ook voor biologische kippen gaat gelden, maar helemaal zeker weet ik het ook niet.”

Voor de goede orde: staatssecretaris Erkens wil doorpakken nadat uit onderzoek is gebleken dat grootschalige vaccinatie van kippen virusverspreiding, de sterfte en uitbraakrisico’s in de pluimveesector drastisch verkleint. De vaccinatieplicht moet gaan gelden voor álle leghennen.

EFFECTIVITEIT

De vaccins zijn al gereed. Twee vaccins werden in 2024 al goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau EMA. Bouwman onderzocht de voorbije jaren de effectiviteit ervan. ,,Daarbij kijk je naar verschillende aspecten, bijvoorbeeld nadat je een gevaccineerde kip opnieuw blootstelt aan het virus. Hoe zit het dan met de uitval van kippen? Wat gebeurt er vervolgens met de overdracht naar een ongevaccineerde kip?”, schetst Bouwman. Uit haar onderzoek bleek onder meer dat één niet-gevaccineerde leghen gemiddeld meer dan zes andere kippen kan besmetten. Bij gevaccineerde kippen verliep de virusoverdracht veel langzamer. 

Daarnaast bleek dat kippen met hoge niveaus van anti-stoffen duidelijk minder vriusoverdracht vertoonden dan groepen waarin meer kippen minder anti-stoffen hadden aangemaakt. Oftewel: vaccinatie verlaagt de kans op een uitbraak sterk. Uit berekeningen van Bouwman en haar team is de kans op een uitbraak na de introductie van het virus circa 96 procent. Dit percentage daalt naar 10 tot 30 procent bij gevaccineerde kippen, afhankelijk van wanneer de kippen zijn gevaccineerd en of er eventueel een booster is toegediend. ,,Uit ons onderzoek zagen we dat een booster ook belangrijk is om dat hoge anti-stofniveau binnen een koppel hoog te houden”, aldus Bouwman.

Maar muteert het vogelgriepvirus niet elke winter, zoals Henk Liefting veronderstelt? Dat klopt wel, bevestigt Bouwman. ,,Maar in allerlei testsituaties hebben we ook kippen blootgesteld aan verschillende mutaties van het vogelgriepvirus, juist omdat we waarnemen dat vogelgriep elk jaar in een andere variant voorkomt. Onze testresultaten laten zien dat in een heel breed scala aan virusvarianten de voedselveiligheid en het dierenwelzijn niet in het geding is”, benadrukt Bouwman. ,,De vaccins zijn ook bij een eventuele forse mutatie van het virus veilig.”

Bertus van de Heg.

Met vaccinatie voorkomen we in de toekomst niet alle besmettingen, maar het zorgt wel voor minder verspreiding van het virus, minder sterfte van kippen en minder grote uitbraken.

Er werden geen zichtbare bijwerkingen waargenomen, de gezondheid van de koppels bleef stabiel en de sterftecijfers bleven binnen de normale grenzen voor commerciële pluimveehouderijsystemen. Ook de eiproductie bleef op hetzelfde niveau. ,,Met vaccinatie voorkomen we in de toekomst niet alle besmettingen, maar het zorgt wel voor minder verspreiding van het virus, minder sterfte van kippen en minder grote uitbraken.”

EXPORT Dat zal Bertus van de Heg als muziek in de oren klinken. Toch is er bij hem ook enige gereserveerdheid als het om een vaccinatieplicht gaat. ,,Onze eieren gaan grotendeels naar omliggende landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. De grote vraag is: kunnen we die straks nog blijven exporteren naar het buitenland of niet? Want als dat niet kan, dan wordt het geen succes.” 

Ook Liefting vreest dat scenario: ,,Als alleen al Duitse fabrikanten, die onze eieren verwerken in hun producten, dit niet accepteren, dan zitten wij met een groot probleem. Duitsland is verreweg ons grootste exportland.”

FRANSE EENDENSECTOR

Van de Heg wijst in dat verband op Frankrijk, dat in 2023 op grote schaal begon met de vaccinatie van eenden tegen vogelgriep. De eendensector, die daar groot is vanwege de foie gras, kampte daar destijds ook met veel uitbraken van de vogelgriep. Nadat begonnen was met het vaccineren, stortte de export in. Onder meer de Verenigde Staten, Canada en Engeland sloten hun grenzen voor Frans eendenvlees. ,,Dat Franse scenario willen wij natuurlijk koste wat kost voorkomen”, reageert vakgroepvoorzitter pluimveehouderij Kees de Jong van LTO Nederland. 

Tevens is hij voorzitter van Avined, de brancheorganisatie voor de pluimveevlees- en eiersector. ,,Het gros van onze eieren wordt in een straal van 600 tot 800 kilometer om Nederland afgeleverd, met Duitsland als de grootste afnemer. We zijn dus, nu er een Europees toegelaten vaccin beschikbaar is, nu met al die belangrijke handelspartners in gesprek om uit te leggen dat dit volkomen veilig is. De signalen die we terugkrijgen zijn heel hoopgevend.”

Ook wordt door het ministerie van Landbouw bevestigd dat Nederland contact heeft met andere, belangrijke handelspartners buiten Europa, waaronder Canada, Japan en de VS. Zij verwachten geen importstop van eieren zolang gemaakte afspraken worden nageleefd. Ook dat geeft Erkens voldoende vertrouwen om vaart te zetten achter grootschalige vaccinatie. De Jong: ,,In de Europese Unie kunnen landen, zodra we beginnen met vaccinatie, de producten niet tegenhouden. Daar is de wetgeving duidelijk over. Maar de afnemers, zoals de retailers in Duitsland, moeten de eieren ook willen. Daar zullen we ook duidelijkheid over moeten hebben.”

,,Voor export naar landen als de VS zullen er over en weer nog wel wat afspraken gemaakt moeten worden, om zo zekerheid te krijgen dat geen handelsbelemmeringen worden opgeworpen. Daar wordt door het ministerie van LVVN, samen met de sector, momenteel hard aan gewerkt.”

STARTEN IN 2028?

De Jong verwacht daarom ook dat het de komende jaren rap kan gaan. De levensduur van een legkip is circa twee jaar. ,,Als wij in de loop van 2028 kunnen beginnen met het vaccineren van de eerste jonge kuikens, dan hebben we uiteindelijk in 2030 alle kippen in Nederland gevaccineerd. In 2028 heb je natuurlijk dan ook nog kippen die niet gevaccineerd zijn”, legt De Jong uit. De jaartallen die hij noemt, zijn wel aan de ‘ambitieuze kant’, merkt hij op. ,,Maar die noem ik ook omdat we zo snel mogelijk van vogelgriep af willen. Ik hoop dat we, waarbij we natuurlijk ook impactanalyses maken en de Franse lessen goed ter harte nemen, de kans die er nu ligt daadwerkelijk gaan benutten.”