In deze uithoek van Barneveld vind je het waterdiertje van het jaar
21 juni 2026 om 07:22 Natuur en milieuBARNEVELD Onlangs ontmoetten we de vogel van het jaar, de steenuil, en het insect van het jaar, de grote rietsigaargalvlieg. Er is ook een waterdiertje van het jaar. Na de kokerjuffer en de eendagsvlieg is de schaatsenrijder dat in 2026. Een schaatser op vloeibaar water.
Het is stil in het natuurgebiedje aan de Peutweg in een uithoek van Barneveld. Nu ja, stil… de snelweg A30 loopt hier vlak langs, er kwaakt een kikker en de vogelzang is nog niet verstomd. Een grazig karrenspoor baant zich een weg langs jong geboomte, struweel, fraai kruidenrijk grasland en waterpartijen. Om dat water is het ons vandaag begonnen.
Grote schaatsenrijder is een forse soort. Bij schaatsenrijders is vrouwtje groter dan mannetje. - Kees van Reenen
ZEER HELDER Er groeit riet langs de oever van de poel, een geduchte concurrent voor de veel kleinere waterbiezen. Het water is nog niet zo gemakkelijk te bereiken, eigenlijk alleen met laarzen. Of op blote voeten, dat zou ook kunnen. Tussen de oeverplanten en over het water fladderen lantaarntjes en andere waterjuffers. De bodem van de plas is nauwelijks te zien door een dichte begroeiing van waterpest dat hier en daar een kopje boven de oppervlakte uitsteekt, maar het water is zeer helder.
Bruine schaatsenrijder in een Lunterse poel. De verschillen tussen de soorten zijn lastig te zien. - Kees van Reenen
Er dansen kleine zwarte muggen boven de plas. Af en toe tikt er eentje het water aan, vermoedelijk om een eitje te leggen. Maar pas op, er loert gevaar. Niet alleen onder water van een bootsmannetje dat onverhoeds een eileggende waterjuffer grijpt, maar ook erbovenop.
WIJD UITSTAANDE POTEN Donkergrijs gestreepte, lancetvormige diertjes met lange, dunne, wijd uitstaande poten glijden over het water, laten zich even op de door een zachte wind veroorzaakte lichte stroming meedrijven en schieten dan met een snelle beweging van de middelste poten vooruit, op een mogelijke prooi af. Meestal lijkt het mis te zijn, maar toch vast vaak genoeg raak.
Poten van schaatsenrijders maken deuk in het wateroppervlak, met lichtbreking als effect. - Kees van Reenen
WAT IS HET GEHEIM? Maar hoe kan dat, op het water lopen? In de Bijbel lees je over Jezus en Petrus die over het Meer van Galilea liepen, maar dat was eenmalig.
Deze insecten doen het iedere dag urenlang. Hun geheim is een combinatie van factoren: de lange, van waterafstotende haartjes voorziene poten die het zeer geringe gewicht (zo’n 0,01 gram) over een groot oppervlak verdelen en de oppervlaktespanning van water, een verschijnsel dat je zelf ook kunt waarnemen als je bijvoorbeeld een glas voorzichtig vol water giet tot boven de rand. Bij de schaatsenrijder maken de poten een deukje in het wateroppervlak zonder dat te doorbreken, een wonderlijk gezicht.
Poelschaatsenrijders en langsvliegend vrouwtje vuurlibel in poel van natuurterrein De Peut. - Kees van Reenen
RUIM 1700 SOORTEN Schaatsenrijders vormen een eigen familie binnen de onderorde der wantsen. Wereldwijd bestaan er meer dan 1700 soorten; in Nederland negen. Uit foto’s zal blijken dat het hier bij De Peut poelschaatsenrijders zijn. De vleugels zijn bij de meeste exemplaren kort als van een nimf, zoals een onvolwassen wants heet, maar dat komt ook bij volwassen (poel)schaatsenrijders voor. Verder kun je in onze regio onder andere de grote en de bruine schaatsenrijder vinden.
Parende poelschaatsenrijders, in dit geval met korte vleugels, dus niet in staat tot vliegen. - Kees van Reenen
SNELHEID Zo zitten ze op het water, springen soms recht omhoog en schieten dan weer vooruit met een snelheid van minstens één meter per seconde. Zou je dat omrekenen naar lichaamsgrootte, dan zou een mens 360 kilometer per uur moeten gaan. De allersnelste schaatser haalt honderd kilometer per uur. Maar misschien zijn zulke vergelijkingen niet eerlijk.
Oude waarneming uit Zuid-Limburg: zoveel schaatsenrijders, zitten die elkaar niet in het vaarwater? - Kees van Reenen
NOG GEKKER Opeens lijken twee schaatsenrijders op elkaar te botsen, en dan is er nog maar één… nee, twee op elkaar. Een mannetje heeft een vrouwtje te pakken gekregen. Eventjes wordt het nog gekker als een tweede man boven op het koppel springt, maar die wordt er snel weer afgewerkt. Eén man en één vrouw zijn voldoende voor een bijdrage aan de nieuwe generatie.
Dewillize met haar pop Dolly en begeleidster Miranda in natuurgebied Esvelderbeek. - Kees van Reenen
WANDELING Tijd om weer aan land te gaan. Daar lopen twee meisjes over het pad. Miranda van de naburige zorgboerderij Groot Kootwijk maakt een wandeling met Dewillize en haar pop Dolly. Miranda loopt graag in dit 22 jaar oude natuurgebied bij de Esvelderbeek. ,,Er komt hier bijna geen kip.”
Van schaatsenrijders heeft ze wel eens gehoord, maar het verhaal van deze over water lopende wantsen kent ze niet. De volgende keer gaat ze er misschien zelf naar op zoek.
Wie schaatsenrijders wil vangen: kijk eens op waterdiertjes.nl onder ‘meedoen’.
door Kees van Reenen