'Idee legitieme oorlog gedateerd'

26 mei 2026 om 10:03

Paus Leo XIV waarschuwt ook voor 'moderne' slavernij en AI

VATICAANSTAD (ANP/AFP) Paus Leo noemt het idee van een "gerechtvaardigde oorlog" gedateerd. Dat doet de religieuze leider in de pauselijke brief die hij gisteren presenteerde, een zogenoemde encycliek. Hoewel hij in dat schrijven vooral ingaat op de rol van geloof in tijden van kunstmatige intelligentie, lijkt de paus met zijn woorden ook te doelen op de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran.

"Het is vandaag meer dan ooit van belang te onderstrepen dat de theorie van een 'gerechtvaardigde oorlog' achterhaald is", aldus paus Leo. Binnen die van oorsprong christelijke zienswijze wordt een oorlog als legitiem middel gezien als deze onder meer groter onheil afwendt, kansrijk is en alternatieven voor oorlog niet meer voorhanden zijn.

De term is volgens de kerkelijk leider "maar al te vaak gebruikt om om het even welke oorlog te rechtvaardigen", daarmee zinspelend op de oorlog die de Verenigde Staten en Israël zijn begonnen tegen Iran.

Het Vaticaan en de regering-Trump raakten eerder in onmin, nadat president Donald Trump de paus onder meer zwakte had verweten. Dit om uitspraken van Leo over de Amerikaanse agressie tegenover Iran. Uiteindelijk reisde minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio af naar het Vaticaan om de banden aan te halen.

Ook lijkt de paus in zijn encycliek Europa aan te spreken. Zo hekelt hij de veranderde taal en discussie over herbewapening. "Dat brengt een verontrustende terugkeer van oorlog als instrument voor internationale politiek met zich mee. Dat terwijl de ethische principes die het (oorlog) eerder inperkten, aan erosie onderhevig zijn." Paus Leo zei eerder in mei al tegen studenten dat herbewapening "leidt tot grotere spanningen en onveiligheid" en ten koste gaat van bijvoorbeeld onderwijs.

OPKOMST AI Paus Leo XIV waarschuwt verder voor de "nieuwe vormen van slavernij" door de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) en roept op tot de "ontwapening" ervan. Dat staat ook in zijn encycliek.

De paus waarschuwt dat de macht over AI-ontwikkelingen ligt bij "een kleine groep" techreuzen, waardoor het moeilijk is om AI te reguleren en in te zetten voor het algemeen belang. Hij hekelt "een wedloop naar steeds krachtigere algoritmen en grotere datasets, gedreven door de wens om geopolitieke of commerciële dominantie te verwerven". "Ontwapenen betekent niet dat we de technologie afwijzen, maar dat we voorkomen dat deze de mensheid gaat domineren", aldus de kerkvorst.

Oprichter van AI-bedrijf Anthropic Chris Olah was een van de aanwezige experts. Dat bedrijf laat zich voorstaan op verantwoord en ethisch gebruik van AI. Zittend naast de paus riep Olah op tot meer toezicht van religieuze leiders en overheden op AI-bedrijven. Ook zei hij dat het "reëel" is dat AI menselijke arbeid "op zeer grote schaal" zal vervangen, en dat "ondersteuning van degenen die hun baan verliezen een morele plicht van historische omvang zal zijn".

Hoewel de visie die in een encycliek wordt opgetekend officieel niet bindend is, wordt door volgelingen en kerkelijke instituten doorgaans wel gehoor gegeven aan de verkondigde opvattingen. Een encycliek wordt dan ook gerekend tot de zogenoemde leerstellige documenten.