Raadsel van de [dampwolk

Het daagt in het oosten, de duisternis van de nacht gaat wijken. Langzaam spreidt de dageraad haar brede, lichte vleugels uit vanaf een zacht oranje kleurende plek aan de horizon. De donkere lucht wordt onstuitbaar teruggedrongen. Het is kwart voor vijf, een uur voor zonsopkomst.

De roodborst en merel zijn al ontwaakt en begroeten de dageraad met vrolijk gezang. In nevelen gehuld ligt een vier hectare grote plas tussen omringende bomen.

Aan de oever bloeien fluitenkruid en gele lis, oplichtend in het schemerduister. Het vogelgezang komt van links en wie goed luistert kan er inmiddels ook zanglijster en zwartkop in onderscheiden. Vanaf een parkeerplaats loopt linksom een grazig pad langs het water, de vogels tegemoet.

Dit is het Aanschotergat, volgens sommige instanties ontstaan als zandwinningsput voor de aanleg van de snelweg begin jaren zeventig. Maar Oud Voorthuizen weet wel beter: 'Dankzij de aanleg van die A1 is ongeveer de helft van de oorspronkelijke grootte van die plas juist verdwenen!', meldt de Facebookpagina van de vereniging. 

EEN PARADIJSJE Een oudere lezer reageert: ,,Het Aanschotergat liep vroeger tot aan de spoorlijn. Het was daar toen echt een paradijsje.” Een ander herinnert zich de oude bijnaam: Hanegat. Er werd gevist, gezwommen en geschaatst. Op de website topotijdreis.nl staat vóór 1930 boerderij Het Aanschoten, waarnaar het toenmalige heideven kennelijk is genoemd.

En nu? Het is koud en ondanks het vroege uur is er al tamelijk veel (vracht)verkeer op de snelweg hoorbaar, maar iets van het 'paradijsje' bleef bewaard. Het schemerdonkere graspad buigt rond de plas en passeert om de zoveel meter een vissteiger, hier tussen de dunne sigaren van kleine lisdodde, verderop omringd door overhangende wilgenstruiken.

SPOOKACHTIG Het water lijkt echter uitgestorven, er is geen enkele watervogel te zien – voor zover de mist het toelaat. Maar wat is dit voor een spookachtige mist? Tussen de bomen en, voor zover te zien, het open veld erachter, is de lucht helder, terwijl vanaf het water dichte damp opstijgt en door een flauwe wind naar het zuidwesten wordt gedreven, de boomtoppen in en verder. 

Aan het wateroppervlak ontstaan vage flarden, slierten, wolkjes condenserende waterdamp, die schuin omhoog over het water trekken en zich verenigen.

KWARTJE VALT Het lijkt te beginnen bij een strookje lissen in het nog donkere water aan de noodoostelijke oever. Voor vandaag worden enkele buien verwacht – en dan valt het kwartje. Overal in het land liggen zulke plasjes waarboven de opstijgende damp een wolk vormt die onderweg meer damp opneemt tot hij te zwaar wordt en zijn buit laat vallen…

SIERLIJKE VISETER Opeens duikt er ook een fuut op in de mist, die kennelijk onder de wilgen aan de waterkant heeft overnacht. De sierlijke viseter houdt zijn vleugels iets omhoog en hé, stak daar nu even een zwartwitgestreept kopje tussenuit? De fuut draagt een kuikentje op zijn rug!

ONGEKENDE PRACHT Aan de noordzijde van de plas is tussen de bomen door zicht op het open veld en daar verschijnen aan de horizon schitterende roze en gele strepen. Een uiterst smalle maansikkel vervaagt. Het pad bereikt de snelweg en dan haasten drie meerkoeten zich het water op en twee wilde eenden kiezen geschrokken het luchtruim. Op het eilandje in het midden scharrelt een waterhoen. Maar wat is dat? De mist trekt nu naar het noordwesten.

Terug bij de parkeerplaats nemen we een voor de hand liggend besluit: nog een rondje. Het raadsel wordt nog groter als de opstijgende damp begint te wervelen en dan naar het noordoosten trekt. Juist, de wind draait. En dan schieten de eerste zonnestralen door de bladeren. Inmiddels is de temperatuur gedaald tot dicht bij het vriespunt, maar een week van kou en regen loopt ten einde en een nieuwe dag breekt aan met ongekende pracht.