Van Armenschool tot [schoenendiscounter
22 mei 2026 om 12:27Vandaag een fors pand dat nog steeds aan het zogenaamde ‘Zure End’ van de Langstraat te vinden is en meer specifiek aan het gedeelte tussen de Emmastraat en de Wilhelminastraat. Waar die benaming ‘Zure End’ ooit het eerst werd gebruikt, is me eigenlijk niet helemaal duidelijk. Een verklaring heb ik er niet voor, maar mogelijk vonden de winkeliers vroeger dat dát gedeelte van de Langstraat minder bij het winkelend publiek in de belangstelling stond dan het gedeelte vanaf de Oude Kerk, tevens onderdeel van het zogenaamde ‘Winkelachtje’.
Vreemd want de slijterij van Erkens trekt al vele decennia een dorstige clientèle, evenals de rijwielzaak van Vonk en thans ‘Scapino’. Over dit laatste pand gaat de aflevering van vandaag. Ooit woonde op deze plek in 1749 de karman Wandert Gerritsen en begin 19de eeuw dagloner Evert Buurman. In 1850 was hier de Armenschool te vinden en later de Vaktekenschool (de voorloper van de Christelijke Lagere Technische School (LTS) opgegaan in De Meerwaarde), het confectieatelier De Barcon, de meubelzaak van Van Hierden en nu schoenendiscountbedrijf Scapino met daarboven appartementen.
ARMENSCHOOL Volgens de door de provincie uitgegeven Statistieke Beschrijving van Gelderland over 1825 moet er in dat jaar in Barneveld een officiële Armenschool hebben bestaan. Waar die dan wel stond, werd niet vermeld. Een aanwijzing dat die in het midden van de 19de eeuw aan de Langstraat stond, vond ik in de Handelingen van de kerkenraad van de Hervormde gemeente waarin staat dat tijdens de vergadering van 5 april 1855 een brief van het gemeentebestuur werd voorgelezen waarin werd verzocht om een huis, naast de Armenschool, te willen afstaan als schoolmeesterswoning. Ruim een week later, op 13 april, besloot de kerkenraad hiermee akkoord te gaan. Hierbij gaat het natuurlijk om het latere huis van Ruurd Adama (1830-1895), thans de rijwielzaak van Vonk. De gemeente Barneveld moest volgens de wet zorgen voor voldoende openbaar onderwijs. In het 19e-eeuwse Barneveld resulteerde dat aanvankelijk nog in twee openbare scholen; een voor betalenden en een voor min-vermogenden: de Armenschool. Begin 20e eeuw kon je die voor betalenden vinden aan de Kapteynstraat (de latere hervormde Julianaschool) en de Armenschool aan de Langstraat (thans Scapino). Het onderscheid tussen de school voor betalenden – hier droegen de ouders financieel bij in de onderwijskosten – en de Armenschool, viel, voor zover ik het kan bekijken weg na de invoeging van de LO-wet 1920. Inmiddels was er aan de Bouwheerstraat een nieuwe openbare school gebouwd. De voormalige Armenschool werd nu de school voor herhalings- en tekenonderwijs.
VAKTEKENSCHOOL In maart 1909 stelde het college van burgemeester en wethouders de raad voor om aan de Langstraat een nieuw gebouw voor de Vaktekenschool te laten bouwen. Dat kon destijds dankzij een voordelige geldlening van de Spaarbank 1845, de voorloper van de latere Fortisbank. Het nieuwe pand moet een geweldige verbetering hebben betekend. Burgemeester Van Nagell, die op 30 maart 1910 de tentoonstelling van werkstukken van de leerlingen opende, zei dit met een blijmoedig hart te doen: ‘Immers, we bevinden ons thans in een flink, nieuw gebouw, waarin voldoende licht, lucht en ruimte wordt aangetroffen, noodig voor een goede school. Wel groot is het verschil dus ten goede, vergeleken met het vroegere dompige, muffe lokaal, waarover zoo lang geklaagd is.’
TECHNISCHE SCHOOL Op 15 mei 1947 werd de Chr. Technische School door de toenmalige burgemeester van Barneveld, mr. C.E.E. Kuntze, officieel geopend. Die school ging van start in het gebouw van de voormalige Vaktekenschool, Langstraat 99. Na het vertrek naar de Wilhelminastraat in 1955 werd hierin de ‘Barcon’, de Barneveldse Confectie-industrie van de familie Willemars gevestigd.
CONFECTIEATELIER De ‘Barcon’ (Barneveldse Confectiefabriek) was een familiebedrijf en kwam voort uit het kleermakersbedrijf van de familie Willemars. Naast maatkostuums wilde men ook de markt voor confectie herenkleding bestormen. Niet lang na de bevrijding van ons land, ging op 1 april 1947 de firma met 20 man van start en deze beleefde in de decennia daarna een gestage groei. Directeur was Ben Willemars jr. Het bedrijf was eerst gevestigd op de zolderverdieping boven de manufacturenzaak van de gebroeders Willemars in de Jan van Schaffelaarstraat. Nog jarenlang kon men daar de plekken aanwijzen waar de industrienaaimachines aan de zolderplanken waren vastgeschroefd. Later verhuisde de onderneming naar de leegstaande Vaktekenschool. Ook daar vonden uitbreidingen plaats zoals de bijbouw van een grote naaizaal en een ketelhuis. Later kwamen er kantoorruimten, een kantine en aparte ateliers voor de opleiding tot modinette bij. Ook het personeelsbestand groeide gestaag; van drie bij het begin in 1947 tot 185 medio jaren zestig. Bij de Barcon werden nieuwe technieken geïntroduceerd zoals het via een lichtdrukmachine vervaardigen van knippatronen die dan eenvoudig konden worden gekopieerd. In 1960 werd de Barcon uitgekozen om de sportkleding voor de Nederlandse Olympische ploeg in Melbourne te maken.
BOLT In september 1967 besloot de directie van het confectiebedrijf Barcon, dat toen nog 130 personeelsleden telde, tot een tijdelijke werktijdverkorting over te gaan. Voorlopig zou het personeel halve dagen gaan werken. De overname van het bedrijf door een andere partij stond voor de deur. Uiteindelijk zou de productie van de herenkledingfabriek in 1969 niet door de NV S. Muller & Co. In Groningen worden overgenomen maar door het in Apeldoorn gevestigde confectiebedrijf Bolt. De Barcon zou blijven voort bestaan als in- en verkooporganisatie. D. Bolt NV uit Apeldoorn nam de hele productieafdeling, inclusief het personeel over waardoor het dreigende ontslag voor de toen 120 personeelsleden van de baan was. Bolt vervaardigde dames- en kinderkleding in de Barneveldse vestiging. Begin 1977 werd de productie gestaakt omdat er met geen mogelijkheid nieuw personeel te krijgen zou zijn. De confectie-industrie stond in die tijd in een slechte reuk; veel bedrijven hadden hun productie inmiddels al naar het Oostblok of naar goedkope arbeidslanden in Zuidoost-Azië verplaatst waar onder slechte omstandigheden onze kleding in elkaar werd gezet. Bij de definitieve sluiting kwamen de laatste 70 werknemers op straat te staan.
MEUBELZAAK Hierna werd het voormalige confectieatelier omgebouwd tot woonwarenhuis zodat er aan de Langstraat maar liefst twee grote panden te vinden waren waar je, al dan niet daartoe gedwongen de inrichting van je huis bijeen kon zoeken. De prachtige winkel van Wim van Rheenen was te vinden tussen de Nieuwstraat en de Emmastraat. Deze zou later naar de Amersfoortsestraat, hoek Bouwheerstraat verhuizen. Of de meubelzaak van Breda (thans Rijwielhandel Vonk) toen ook nog bestond, kon ik zo snel niet achterhalen. Een feit is dat de meubelzaak van Van Hierden drie etages telde en helaas niet voorzien was van een lift of roltrap voor het publiek.
SCHOENENZAAK Opnieuw stond het pand na de opheffing van de meubelzaak niet erg lang leeg. Al spoedig kwam er een vestiging van het schoenendiscountbedrijf Scapino in. Het bedrijf is ontstaan uit een schoenenwinkel in de Drentse plaats Zweelo. De in 1920 geboren Berend Ziengs begon daar de eerste winkel van 'Ziengs schoenen'. Berend zette Scapino op, een discountzaak met een sobere inrichting en lage prijzen. Scapino had in 2016 in Nederland 165 vestigingen en is ook online actief. Het pand is momenteel eigendom van de heer Nagelvoort. De twee bovenste etages werden tot appartementen verbouwd.
GEEN TEKEN De treden in het trappenhuis waren ooit nogal rommelig aangebracht en u zult begrijpen dat de latere bewoners en bezoekers van de in het pand gebouwde appartementen via die trappen en treden die het hoogteverschil op de etages moeten overbruggen, al hun hebben en houwen naar boven of beneden moesten sjouwen om, bijvoorbeeld, van zware koffers en tassen maar niet te spreken. Vanaf de privéparkeerplaats aan het einde van de Prins Bernhardstraat is duidelijk te zien dat het pand enkele malen werd uitgebreid, waardoor de aanwezige hoogteverschillen te verklaren zijn. Van de oorspronkelijke contouren uit de tijd van de Vaktekenschool is niets meer te bespeuren.
