‘Als vis [in het water] door te verbinden’

22 mei 2026 om 13:45

‘Door haar jarenlange bijdragen zijn positieve effecten van natuur voor gezondheid verankerd in het systeem van de zorg’. Zo luidt de reden waarom drs. Annette Postma (64) uit Terschuur de koninklijke onderscheiding Ridder in de Orde van Oranje-Nassau ontving.

Samen met haar man Floris Groenendijk en katten Bram en Diesel woont ze mooi op het platteland tussen Terschuur en Achterveld. Aan de wand hangt een foto met dochters Pien, Loes en Jet, maar zij wonen intussen elders. ,,Het is een voorrecht om hier te wonen.”

Het gras lijkt vanuit de mooie tuin door de lage ramen welhaast naar binnen te groeien. Dat kon ook niet missen, want Annette is ontwikkelaar en adviseur op het gebied van natuur en gezondheid. Als bewegingswetenschapper stimuleert ze nu twaalf jaar de aandacht voor natuur in de eerstelijnszorg. Ze is als netwerkadviseur leefomgeving verbonden aan Alles Is Gezondheid. Bovendien is ze vanuit haar bedrijf Gezond & Groen projectleider van het project Groene Leefstijl in de eerstelijn, dat met subsidie van het ministerie LVVN werd uitgevoerd. ‘De waarde van natuur voor de gezondheid van de mens onderbouwen, toepassen en vergroten’, is het motto op haar visitekaartje.

MOESTUIN De Wieringermeerpolder in Noord-Holland is het gebied waar Annette werd geboren en opgroeide, samen met twee broers en een zus. Dit was op een boerderij, waar haar vader (opgegroeid in De Glind) de scepter zwaaide, terwijl haar moeder onderwijzeres was. ,,Hier komt mijn liefde voor buiten in de natuur vandaan. Ik hielp mijn vader op het land om de uien te wieden of bij de schuur de aardappeloogst te sorteren, of was bij mijn moeder in de moestuin om de boontjes bij elkaar te plukken.”

Ze ervoer dat het bedrijf voor haar vader altijd voor ging. Hij keek neer op kennis vergaren, terwijl Annette slim was. Hierdoor zat zijn dochter een beetje in het verdomhoekje, wat haar toch niet weerhield om in Amsterdam bewegingswetenschappen te gaan studeren. ,,Want als kind genoot ik al van hardlopen. We hadden thuis een verspringbak gemaakt en ik zocht een goede stok om speer te werpen. Dat kon allemaal, want er was ruimte genoeg.”

,, Zonder de natuur         kunnen we niet leven,        maar je ziet vaak dat                de mens helaas de grootste plaag voor de natuur is

BEWEGING Gezondheidskunde was een nieuwe afstudeerrichting waar Annette dolgelukkig mee was, omdat dit de sociaalwetenschappelijke kant met de medisch biologische kant van bewegen verbond. ,,Hartstikke leuk! Dat zegt iets over mij, want ik vond zowel de alfakant als de bètakant interessant. Bij bewegingswetenschappen stond ik zowel ledematen te ontleden als te experimenteren op het gebied van psychologie en filosofie. Dat kwam allemaal aan bod en het is mooi om te zien hoe dat bij elkaar past.”

Het boeit de Terschuurse om kennis vanuit verschillende wetenschappelijke sectoren met elkaar te verbinden, terwijl ze tijdens haar studie op 22-jarige leeftijd ook al ging werken bij een startende hbo-opleiding verpleegkunde in Alkmaar. Hier doceerde ze het vak gezondheidskunde. Annette is nieuwsgierig naar wat mensen drijft en wat ze kunnen. Tegelijk heeft ze er veel plezier in om als docent kennis over te brengen. ,,Vooral om ervoor te zorgen dat die toepasbaar wordt in de praktijk. Aan het eind van mijn studie was ik bezig met voorlichtingskunde in Wageningen, om te onderzoeken hoe je het gedrag van mensen verandert. Het gedrag van mensen en professionals heeft me altijd getrokken, zodat dit als een rode draad door mijn carrière loopt.”

Na het Alkmaarse avontuur ging ze werken voor de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD), op het gebied van voorlichting. ,,Want als mensen eenmaal ziek zijn, zijn we alleen maar aan het ‘repareren’, terwijl met preventie en leefstijl veel te voorkomen is. Dat stond in de kinderschoenen.”

HUISARTS Daarna bestond haar werk altijd uit een combinatie van de publieke gezondheidszorg en het hoger onderwijs, zoals bij de artsenopleidingen van TNO. Haar laatste functie in loondienst was als hoofd van de masteropleiding Public Health, waar ze aan de bak kon met een reorganisatie. ,,Dus had ik inhoudelijk altijd de thema’s gezondheid en leefstijl, terwijl ik de pedagogiek in het onderwijs ook leuk vond. Het aardige is dat je hier dan materiaal voor kunt maken en goede interactie met studenten kunt hebben.”

Om dat goed te doen stelt Annette zichzelf altijd de belangrijke vraag: snap ik wat die ander in zijn dagelijkse werk moet doen? Wat hem of haar helpt, drijft of tegenhoudt. ,,Je moet heel nieuwsgierig zijn. In het onderwijs kon ik mijn les ter plekke aanpassen als bleek dat het handiger was om studenten op een andere manier te helpen. Want anders is het zo’n zonde van de tijd en energie. En als het toepasbaar is, motiveert dat om te leren. Het maakt natuurlijk ook wel uit wat voor publiek je voor je hebt. Soms moet je het politieker aanpakken.”

Er zijn vandaag de dag zo’n 13.000 tot 14.000 huisartsen in Nederland. De Terschuurse vertelt dat ze op het gebied van natuur en gezondheid heel fijn samenwerkte met Dianne Jaspers van huisartsenpraktijk De Burgt in de gelijknamige Barneveldse wijk. ,,Ik heb veel van haar geleerd en was enorm onder de indruk van hoe druk een huisarts is. Dat is niet te filmen. En als je dan met een thema als natuur aankomt, is het wel een leuke puzzel om uit te zoeken wat haar helpt.”

VERBINDER Want Annette had in haar werkkringen veel ervaring opgedaan op het gebied van leefstijl en gedragsveranderingen. Op het moment dat ze een gezin met drie kleine kinderen had en haar man directeur van Stichting De Noordzee was, bleek het handiger om zelf een bedrijfje als zzp’er/adviseur te beginnen. ,,Ik was als een vis in het water, werkend aan vernieuwingsprocessen en samenwerking. Tijdens een congres over natuur en gezondheid van Natuurmonumenten ontdekte ik dat hier veel boswachters zaten, maar slechts drie personen uit de gezondheidszorg. Daar sprak ik Herman Wijffels (bekend econoom, red.) en hij vroeg of ik een verbinder was. Want dat hebben we in deze tijd nodig: verbinding! De maatschappelijke problemen kunnen we niet meer binnen de wetenschappelijke vakgebieden oplossen. Je moet samenwerken.”

Zo gezegd zo gedaan. Vanaf 2014 kon Annette volop aan de slag met natuur en gezondheid, met alle principes die ze wist over gedrag en wat nodig is om te leren. Ze kreeg subsidie als zzp’er en zo kon ze de mouwen opstropen. Hiervoor kreeg ze haar onderscheiding, want op tafel ligt nu een wetenschappelijke onderbouwing van de relatie tussen natuur en gezondheid, die ze samen schreef met dr. Jolanda Maas. ,,Want wat heeft een huisarts nodig om iets met de natuur te doen in zijn of haar praktijk? Dat is keiharde wetenschap, anders gelooft hij het niet. Dit is mijn voet tussen de deur geweest bij beroepsverenigingen, zorgverzekeraars en nascholingen. En van daaruit volgde ik wat zij nodig hebben. Want als ze overtuigd zijn, vragen ze gewoon wat ze moeten doen. Heel praktisch.”

MECHANISMEN Dus ging Annette, samen met andere partijen, aan de slag met verwijsbriefjes en een patiëntenfolder. Het positieve effect van de natuur werd pijnlijk duidelijk in de coronatijd, erkent ze. ,,Dat was voor mij een enorme boost. Een club als Arts en Leefstijl bleek zeer geïnteresseerd. Verder had ik te maken met een vernieuwingsproces. Eerst heb je de koplopers die zelf al beginnen. Dan moet je de opinieleiders mee zien te krijgen, vaak sterk gericht op de wetenschap. Ten slotte krijg je de beroepsverenigingen en het onderwijs mee.”

Haar handleiding ‘Natuur en gezondheid’ werd vorig jaar bij Paleis ’t Loo gelanceerd. Hierin verklaart Annette dat groen in de leefomgeving van mensen wetenschappelijk bewezen effectief is in het verlagen van het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, depressie en vroeggeboorte. Bij kinderen draagt natuur bij aan beter mentaal welzijn, een verbeterde algemene gezondheid en minder gedragsproblemen.

Er zijn vier belangrijke mechanismen die verklaren hoe natuur bijdraagt aan gezondheid. Ten eerste stimuleert groen beweging en buitenactiviteiten en dus de leefstijl. Ten tweede bevordert natuur stressherstel, emotioneel welzijn en vermindert het mentale vermoeidheid, vallend onder de psychologische mechanismen. Ten derde zijn er biologische mechanismen: de diversiteit aan micro-organismen in natuurlijke omgevingen kan het immuunsysteem versterken en zelfs de geurstoffen uit de natuur helpen daarbij. Ten vierde is vermindering van omgevingshinder belangrijk, want natuur verlaagt blootstelling aan geluidsoverlast, hittestress en luchtvervuiling.

POLITIEK Soms zijn er risico’s aan verblijf in de natuur, zoals blootstelling aan allergenen, bacteriën en virussen. Bovendien onderkent ze de complexe kwesties die een remmend effect kunnen hebben op de kwantiteit en kwaliteit van de natuur, zoals de stikstofproblematiek en de woningnood. ,,Zonder de natuur kunnen we niet leven, maar je ziet vaak dat de mens helaas de grootste plaag voor de natuur is. Achteruitgang van klimaat en biodiversiteit zijn de komende decennia onze allergrootste bedreigingen voor de volksgezondheid. Helaas gaat in de politiek het kortetermijndenken meestal voor en dringen andere thema’s zich op, zoals oorlogen.”

De voordelen van meer groen zijn groot. ,,Natuur is niet alleen van belang voor preventie, maar kan ook een rol spelen bij herstel en behandeling van gezondheidsproblemen. Een groene leefomgeving stimuleert beweging, bevordert mentaal welzijn en nodig uit tot sociale interactie en ontspanning. Mensen die meer tijd in de natuur doorbrengen, zetten zich vaker in voor natuurbehoud. Resultaat is een gezondere mens én planeet.”

Hierdoor ziet Annette steeds meer huisartsen die mensen adviseren en/of doorverwijzen naar organisaties om actief te worden in de natuur. ‘In de natuur zijn, is goed voor lijf en brein’ staat er op een flyer in eenvoudige taal. Bewegen, ontspannen en ontmoeten zijn de werkwoorden die hierbij passen en een betere gezondheid bevorderen.

LEUKE MENSEN Als adviseur en ontwikkelaar doet Annette nu de dingen die haar voldoening geven en binnen haar mogelijkheden liggen. Om haar gedrevenheid vol te houden, hecht ze aan de handvatten die huisartsopleider Paul Jonas ooit meegaf. Naast haar rol als verbinder ontdekte Annette dat ze soms koppig moet zijn, niet teveel rechtlijnig moet denken en mee moet kunnen bewegen. ,,Maar misschien is het allerbelangrijkste wel dat ik een paar leuke mensen om me heen heb met wie ik kan samenwerken. Ik kijk waar ik op mijn eigen plek iets ten goede kan bijdragen.”

Annette heeft sinds twee jaar veel last van evenwichtsstoornis, maar kon dit voorjaar wel naar de lokale lintjesregen komen, waar ze bijzonder van genoten heeft. ,,Het was fantastisch! Ik voelde me zeer vereerd en dit heeft me veel goed gedaan.”