‘Ik ben niet
perfect, [maar
[wel eerlijk’
Boksen en theologie lijken twee uitersten, maar voor Sem Jongsma (38) maken ze allebei onderdeel uit van zijn wereld. De Barnevelder groeide op in een harde cultuur, leidde een roerig bestaan en werd doodziek, maar God veranderde zijn hart en leven. Nu is hij predikant en trainer-coach voor een veelkleurig palet aan mensen, bedrijven en kerken.
Je eerste huwelijk liep vast, maar in Vanessa vond je de liefde van je leven. Wat is ervoor nodig dat een huwelijk goed blijft?
,,De basis is vertrouwen. Het is de rode draad die door alles heen loopt. Dit betekent dat je af en toe ook zwak mag zijn en die kwetsbaarheid aan de ander laat zien.”
Dat klinkt merkwaardig voor een man die - als bokser - zeer gespierd is en kracht uitstraalt.
,,Ik groeide op in een wereld waarin kwetsbaarheid absoluut niet kon bestaan. Het was thuis niet altijd veilig en ik groeide op met de straatcultuur in de rosse buurt van Eindhoven en tussen de mocromafia van Amsterdam. Dan leer je je kwetsbare gevoelens weg te stoppen. Als jongetje zag ik vaak criminelen en vechtersbazen en zij lieten nooit tranen zien, laat staat dat ze zouden vertellen dat ze twijfelen of angstig zijn. Dat was lange tijd mijn plaatje van mannelijkheid, maar daar kijk ik nu heel anders naar. Er is juist moed voor nodig om je kwetsbaarheid te tonen. Ik heb geleerd om dat te doen en dat maakt je juist sterk.”
,, Mijn vrouw had mij verlaten en ik lag op bed, omdat ik twee soorten kanker had: een goedaardige tumor in mijn hoofd en een tumor in mijn onderbuik
Je bent trainer en coach met expertise op het gebied van leiderschapsontwikkeling. Je ervaring op het gebied van mentale gezondheid komt voort uit eigen leven én als coach van voornamelijk leiders op (hoge) posities met veel verantwoordelijkheid. Dan kom je mensen tegen met klachten van stress/burnout. Hoe ontstaan die vooral?
,,Mensen lopen veel te lang met emoties rond waar ze niks mee doen. Maar die gaan niet weg. Emoties komen niet uit de lucht vallen, ze zijn deel van jouw persoon. Als je die niet kunt uiten, is er voor jou eigenlijk geen ruimte. Dat is niet gezond. Ze moeten eruit, het hele palet van gevoelens als verdriet, boosheid, angst, frustratie, schaamte, liefde en blijdschap. De mate waarin je dat doet, kan wel per persoon verschillen.”
Wat schiet je ermee op om die emoties te uiten?
,,Als je het niet doet, loop je de kans op mentale klachten, wat resulteert in depressies en burnouts. Ik geloof dat we door God gemaakt zijn om ons met elkaar te verbinden en dat doe je door emoties te uiten. Dus dat werkt niet als je ze onder een deksel verbergt. Dan kom je niet tot je recht.”
Je bent een gelovig man, maar ik las in een artikel dat je nog steeds weleens worstelt met God. Hoe kan dat?
,,Voor mij is Hij wel almachtig en heilig, maar God is ook Vader en Vriend. In het Oude Testament lees je dat Hij in veel verhalen een relatie met mensen aangaat. Alle grote Bijbelhelden waren echt heel erg mens. Mozes sloeg een Egyptenaar dood en was echt heel bang. De profeet Elia zat in een grot en wilde niet meer. Hij was gewoon klinisch depressief, daar kun je de psychologie op nalezen. De Bijbel staat vol met hele gebroken mensen en een God die wel een relatie met ze aangaat.”
Is dat de reden waarom je getroffen bent door de God van de Bijbel en gelovig werd?
,,In eerste instantie niet. Ik wist bijna niks over het geloof, hoewel ik mijn opa en oma weleens naar de katholieke kerk zag gaan. Als klein kind vond ik kerken wel mooi, maar ik had geen idee wat er allemaal in de Bijbel stond. Mijn beeld van het christendom was niet persé positief. Ik zag christenen vooral als nette mensen met een mooi huis in een veilige omgeving. Dat was niet mijn wereld. Totdat ik in Kenia een persoonlijke ontmoeting heb gehad en ging onderzoeken wie Jezus is.”
Hierbij speelde vooral een specifieke jongen een rol, niet?
,,Dat is Eric en hij behoort na achttien jaar nog steeds tot mijn beste vrienden. Hij is een echte Keniaan en vertelde zijn levensverhaal, met het ene realistische drama na het andere. Zijn vader werd vermoord en zijn moeder verkocht hem en zijn broertje aan een heks. Een opeenstapeling van verschrikkelijke dingen, maar aan het eind van het gesprek zei hij: ‘God is great!’ Ik dacht: hoe kan dat? Als hij dat kon zeggen, wie ben ik dan om te zeggen dat dit niet waar is?”
Terwijl die grote waaromvragen over ziekte, verdriet en tegenslag veel mensen weerhoudt om te geloven, toch?
,,De gebrokenheid is er. In eerste instantie houden mensen van comfort en dat wij hiernaar verlangen is wat mij betreft het bewijs dat wij uit de hemel bij God vandaan zijn gekomen. Want ergens diep van binnen beseffen we dat het niet klopt hoe we nu leven. Daar hebben we weerstand tegen. Ik denk dat het belangrijk is dat je zelf onderzoekt wat de oorzaak is van jouw gebrokenheid. Ik ben als mens en als dominee niet snel geneigd om ze uit te leggen waarom ze pijn hebben. Want aan een exegetisch verhaal uit de Bijbel heb je op dat moment waarschijnlijk niet zoveel. Op dat moment heb je verdriet en dan heb je meer aan iemand die een arm om je heen slaat en als vriend zegt dat hij met je meeleeft. De rode draad rond dit thema is voor mij dat God de mens en aarde perfect schiep. Maar er kwam zonde.”
Hoe kijk je naar dit beladen woord?
,,‘Missing the mark’ is de Engelse uitleg van een Griekse vertaling. We missen het doel, wat dus niks te maken heeft met een soort zwarte roet op je ziel. Dat impliceert dat er een doel is. Na jaren van studie kom ik tot de conclusie die samengevat wordt met één woord: shalom! We vertalen dat als vrede, maar het gaat veel dieper. Het is ook een groet. In het Hebreeuws werd het vertaald als ‘volle buik’. De mannen gingen jagen en slachtten een hert. Als je daarna verzadigd was, werd dat shalom genoemd. Daarmee werd ook de geestelijke verzadiging bedoeld. Er is geen afstand meer tot God, maar continue intiem contact met de mens. Geen verdriet, angst en boosheid meer en er was fysieke shalom, want er was in het paradijs nooit ziekte, honger of burn-out.”
Dus moet de mens wel in actie komen om zijn leven ten goede te veranderen?
,,Dan is een belangrijke vraag of de mens dat zelf doet, of God, of doen ze dit samen? Vanochtend las ik Filippenzen 2 en daar staat dat God ervoor zorgt dat de mens wil én handelt. Ben jij het dan die God zoekt, of is Hij het die mij roept om Hem te zoeken? Ik geloof dat Hij een Persoon is en zoekt naar een relatie met ons. Shalom bereiken is iets bovennatuurlijks, daar kunnen wij niet bij. Maar we hebben wel een beweging te maken naar God toe.”
In het begin kwam je in charismatische kerken terecht. Nadat je theologie studeerde kwam je in contact met meer traditionele kerken. Was dat proces niet ingewikkeld?
,,Dat viel mee. Met veel eerbied en dankbaarheid mag ik de afgelopen vijf jaar ook voorgaan in hervormde en gereformeerde kerken. Hier heb ik een metafoor voor ontwikkeld. De traditionele kerk zijn de wortels en daar is de Bijbelkennis heel solide. Daar heb ik veel respect voor, want met die wortels heb je een geschiedenis en loyaliteit van generaties. De charismatische kerken zijn meer de plantjes die heel snel bloeien en die zie je meteen, omdat ze vrucht dragen en lekker ruiken. Die hebben ook een functie, want de wereld moet het kunnen zien. Alleen hebben zij weer de wortels als fundament nodig, want anders kunnen ze niet doorgroeien. We hebben elkaar nodig en geen enkele kerk is compleet. Jezus zegt: vele delen maken één lichaam. Tegelijkertijd heeft Gods huis verschillende kamers, waar iedereen zijn plek kan vinden.”
Je sprak over kwetsbaarheid. Staat dat ook voorop in je geloof in God?
,,Als er één plek is waar ik kwetsbaar ben, is dat bij God. Dat heb ik in mijn wandel met Hem geleerd. Zijn naam is Jahweh, Ik ben die Ik ben. Dit betekent dat Hij verschillend met mensen omgaat. Dat vind ik heel mooi. Dit zie je ook in de Bijbel. Hij gaat anders om met Abraham dan met Mozes en anders met Petrus dan met Paulus. God kent elk mens bij naam. Hij heeft een persoonlijke manier van omgaan met ieder mens. Het is altijd goed om jezelf in dit licht te onderzoeken. Waar sta je geestelijk? Tegelijkertijd zie ik God die volgelingen heeft als koning David en in de psalmen roept hij dat de hemel van koper lijkt. Als je God dus niet hoort, ben je blijkbaar in goed gezelschap.”
In onze welvarende maatschappij willen we ons comfort behouden en vermijden we pijn nogal eens door te zoeken naar verdoving met middelen als alcohol, tv kijken en afleiding via onze telefoon. Verleidelijk, niet?
,,Ja, maar wat je niet kent, daar kun je niet naar verlangen. Zo is dat ook als je nog nooit hebt ervaren wat het is om God te kennen. Als er geen alternatief is, waarom zou je dan iets anders doen? Wanneer ik pijn ervaar, probeer ik dat elke dag bij Hem neer te leggen. In het vertrouwen dat Hij beter voor mij is dan dat bier of iets anders.”
Maar als je erg teleurgesteld bent in God, ga je niet (meer) bij Hem aankloppen, toch?
,,Dat heb ik twaalf jaar geleden ook meegemaakt. Mijn vrouw had mij verlaten en ik lag op bed, omdat ik twee soorten kanker had: een goedaardige tumor in mijn hoofd en een tumor in mijn onderbuik. Toen begreep ik voor het eerst in mijn leven waar Job over sprak, hoe het voelt om jezelf met een potscherf te krabben en dat iedereen je verlaten heeft. Ik ben boos geweest op God en heb het naar Hem uitgeschreeuwd. Ik ben niet perfect en dat zal ik nooit worden. Maar ik ben wel eerlijk, ook in mijn geloof. Ik zei: ‘U snapt het, maar ik niet!’. Toch heb ik altijd ervaren dat God mij hoorde en mij nooit afwees. Emotie verbindt. God is niet onder de indruk van onze boosheid. Hij wil ons hart. God weet toch wel wat je voelt, want Hij kijkt dwars door je heen. Kijk maar naar Petrus. Soms hebben wij het toch nodig om iets uit te spreken, zodat we gaan snappen waar we staan. De tumoren zijn allebei verwijderd en nu ben ik weer helemaal gezond.”
Waarom is de Bijbel en het geloof voor jou de waarheid?
,,Op negentienjarige leeftijd was ik bodybuilder, deed ik aan boksen, stond ik voor de deur van een beruchte Amsterdamse nachtclub en had ik nog nooit in de Bijbel gelezen. In die tijd was ik superkoppig, dus had geen mens tot me door kunnen dringen. Totdat ik in het binnenland van Kenia in een heel klein kerkje een ontmoeting met Jezus gehad. Dat was een bovennatuurlijke ervaring en dit heeft mijn hele leven op z’n kop gezet. Dit persoonlijke moment was voor mij het onomstotelijke bewijs dat God ook Jezus heet. Ik hoorde letterlijk Zijn stem en toen ben ik de evangeliën gaan lezen. Ik las dat ik naar mijn binnenkamer moest gaan als ik zou bidden. Dus deed ik alle ramen en deuren in mijn huisje dicht en deed ik dat. En ik las dat je erop uit moest gaan om het evangelie te verkondigen. Dus liep ik naar buiten en zei ik dat tegen mensen op straat. Ik las dat je de samenkomsten van de gemeente niet moest verzuimen. Dus liep ik in Amsterdam bijna een keer bij de Stopera naar binnen, want daar is het gemeentehuis. Ik had geen idee dat gemeente ook kerk betekende. Toen ik later in een kerk terecht kwam, is me meer uitgelegd en werd mijn leven een groot avontuur, waar ik dankbaar voor ben.”
Ik zie grote motoren in je garage staan. Hoe is het gekomen dat je als christen kansen zag in de wereld van de motorclubs?
,,Ik kwam in contact met David Tupan, oprichter van de Satudarah motorclub. Hij heeft Jezus omarmd en is tot geloof gekomen. Wij zijn vrienden geworden en we kwamen op het idee om de 1%-Kerk op te richten. In de motorwereld staat 1% namelijk voor de verboden motorclubs met hun eigen regels. Tegelijk is die 1% heel mooi, omdat Jezus als herder Zijn 99 schapen verliet om dat ene verloren schaap te vinden. Dus willen we er met de 1%-Kerk zijn voor de mensen die aan de rand van de samenleving staan.”
Nu ben je trainer-coach van beroep. Hoe geef je dat vorm?
,,In het hele bedrijfsleven geef ik leiderschapstraining, terwijl ik de afgelopen zes jaar ook veel wordt ingezet bij officieren van justitie, advocaten, politie en banken. Bovendien geef ik bokstrainingen, waar je ook mentaal sterker van wordt. Ik ben met een bureau begonnen (Move), met zo’n twaalf trainers. Hierover schrijf ik nu een boek. De principes die ik hierbij gebruik komen rechtstreeks uit de Bijbel.”
Hoe zou je die kernachtig samenvatten?
,,‘Heb je naaste lief als jezelf’ staat voorop. Als trainer probeer ik met compassie naar iemand te luisteren. Ik wil je oprecht helpen. Voordat ik een training geef, bid ik vaak voor die persoon, want ik wil alles samen met God doen. Ik probeer lief te hebben, want daar hebben mensen enorme behoefte aan. Met eerlijke oprechte aandacht, zonder verkooptruc. Omdat ze het waard zijn. Dat is mijn drijfveer en dat werkt. Waarom mogen we onszelf liefhebben? Omdat God ons eerst onvoorwaardelijk heeft liefgehad. Als je beseft dat de Schepper van hemel en aarde van je houdt, mag je dat omarmen.”
Welke andere activiteiten ontplooi je nog?
,,Ik ben bezig met oprichting van een trainingsbureau voor christenen, want ik wil heel graag kerken helpen in hun leiderschap. Daarnaast is er een stichting die in Kenia werkt. Hier moet een opleidingsinstituut komen. Bovendien wil ik een podcast beginnen om fascinerende verhalen te kunnen delen over de mensen die ik ontmoet. Bij mbo-scholen wil ik nog aankloppen om met jongeren te werken en ik was geestelijk verzorger bij justitie in een gevangenis in Lelystad. Mijn hart ligt vooral bij die plek, dus wil ik daar nog een keer naar toe.”