Help-vrijwilligers in Ziekenhuis Gelderse Vallei: ‘Een hand, een praatje, een wereld van verschil’

7 mei 2026 om 10:30 Zorg

EDE Een praatje, een wandeling door de gang of een eenvoudige handmassage. Het zijn kleine gebaren, maar voor oudere patiënten kunnen ze een wereld van verschil maken. In Ziekenhuis Gelderse Vallei draait het programma Hospital Elder Life Program (HELP) al jaren op volle toeren, mede dankzij een hechte groep vrijwilligers.

door Diana Kervel

,,Het is echt de tijd en aandacht die het verschil maakt”, zegt vrijwilliger Mirjam van ‘t Kruijs uit Ede. Zij is al ruim tien jaar betrokken bij HELP. ,,Toen ik vroeger in de zorg werkte, had ik daar vaak te weinig ruimte voor. Nu kan ik echt bij iemand zitten, luisteren en iets betekenen.”

MEER DAN ALLEEN GEZELSCHAP

HELP werd in 2012 in Ede geïntroduceerd als wetenschappelijk project om te onderzoeken of vrijwilligers een delier, een acute verwardheidstoestand, bij ouderen kunnen voorkomen. Hoewel hard bewijs daarvoor uitbleef, zagen zorgverleners al snel een duidelijke meerwaarde.

,,De uitkomsten waren misschien niet eenduidig wetenschappelijk”, vertelt vrijwilligerscoördinator Helma van de Kuit-Engelage, die vanaf het begin betrokken is, ,,maar in de praktijk zagen we hoe belangrijk die extra aandacht is. Daarom zijn we doorgegaan en hebben we het programma verbreed.”

In de praktijk zagen we hoe belangrijk die extra aandacht is.

Vandaag de dag worden geschoolde HELP-vrijwilligers ook ingezet bij patiënten van 70 jaar en ouder die in het ziekenhuis worden opgenomen en een risico lopen op een acute verwardheid en/of lichamelijke achteruitgang. Ook patiënten die bij opname al een delier hebben of al langer last hebben van geheugenproblemen worden hierin meegenomen. Denk dan bij situaties als cognitieve beperking, slaapgebrek, beperkte mobilisatie, zicht- en gehoorproblemen, uitnodiging en spanning of onrustgevoelens.

‘JE BENT EVEN GEEN PATIËNT’

De taken van de vrijwilligers zijn divers, maar altijd aanvullend op de zorg. ,,We stimuleren mensen om te eten en drinken, maken een praatje, doen een spelletje of lopen een rondje”, vertelt Van ‘t Kruijs. ,,Soms ga je even met iemand naar buiten of help je om de aandacht te verleggen tijdens een medische handeling.”

Een bijzondere activiteit is de handmassage, geïntroduceerd door verpleegkundig consulent bij de poli geriatrie Linda van Westerneng-van Ool. ,,Patiënten worden in het ziekenhuis vaak functioneel aangeraakt,” legt zij uit. ,,Met een handmassage gaat het juist om ontspanning en menselijk contact. Even geen patiënt zijn, maar gewoon mens.”

Patiënten worden in het ziekenhuis vaak functioneel aangeraakt.

Volgens de verpleegkundig consulent kan zo’n moment zelfs lichamelijke effecten hebben. ,,We hebben gezien dat bijvoorbeeld de bloeddruk daalt tijdens zo’n massage. Als je patiënt aan de monitor ligt, dan kunnen we het ook qua cijfers meten. Maar belangrijker nog: mensen ervaren rust en voelen zich gezien.”

DUIDELIJKE GRENZEN

Hoewel vrijwilligers veel betekenen, nemen zij geen zorgtaken over. ,,Het is echt aanvullend”, benadrukt Van de Kuit. ,,We bewaken die grenzen goed. Vrijwilligers zijn er niet om verpleegkundige handelingen te doen, maar om aandacht en ondersteuning te bieden.”

Ook de inzet wordt zorgvuldig bepaald. Via de geriatrische poli wordt gekeken welke patiënten baat hebben bij een HELP-vrijwilliger. ,,We indiceren heel gericht”, zegt Van Westerneng-Van Ool. ,,Het moet passen bij zowel de patiënt als de vrijwilliger.”

STEUN VOOR FAMILIE

Niet alleen patiënten profiteren van de aanwezigheid van vrijwilligers. Ook naasten vinden steun. ,,Voor familieleden kan het heel intensief zijn”, zegt Van ‘t Kruijs. ,,Soms nemen wij het even over, zodat zij even kunnen een hapje kunnen gaan eten, even ontspannen. Of we laten zien wat nog wél mogelijk is in het contact met hun dierbare.”

HECHTE GROEP, MAAR BEHOEFTE AAN UITBREIDING

Momenteel bestaat het team uit zo’n zeventien à achttien vrijwilligers. Een stabiele en betrokken groep, waarin sommigen al vanaf het begin meedraaien. Toch is uitbreiding welkom. ,,Vooral in de avonduren, tussen vijf en acht, kunnen we extra mensen gebruiken”, zegt coördinator Van de Kuit-Engelage. ,,Dat blijft een lastig tijdstip.” 

Tussen 17.00 en 20.00 uur kunnen we extra handjes gebruiken, dat is een lastig tijdstip.

Dit is overigens anders dan de naastenparticipatie die is geïntroduceerd in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Nieuwe vrijwilligers krijgen begeleiding en training, en lopen eerst mee met ervaren krachten. ,,Iedereen brengt zijn eigen identiteit en achtergrond mee”, aldus Van de Kuit-Engelage. ,,Van oud-zorgmedewerkers tot mensen uit totaal andere beroepen. Juist die diversiteit maakt het sterk.”

BLIK OP DE TOEKOMST

Volgend jaar viert HELP in Ede zijn vijftienjarig bestaan. Daarmee behoort het ziekenhuis tot de voorlopers in Nederland. Voor Mirjam in ‘t Kruijs is de motivatie helder: ,,Je ziet direct wat het doet voor mensen. Een glimlach, een rustig moment, even afleiding. Dat lijkt klein, maar het is ontzettend waardevol.” Wie zich wil aanmelden als vrijwilliger, kan terecht via de website van het ziekenhuis. Zoals Van de Kuit-Engelage het samenvat: ,,Het gaat om aandacht. En daar kun je als vrijwilliger echt het verschil mee maken.”