‘Ik beloofde tot het einde voor [zijn dieren] te zorgen’

Je kunt het je anno 2026 niet meer voorstellen, maar in de jaren zeventig keek niemand ervan op: bij de Kleindierenmarkt in Barneveld, die wekelijks plaatsvond rond de Nieuwe Markt, werden naast konijnen, duiven en kippen ook apen verhandeld. ,,Een van die apen was een keer ontsnapt”, vertelt Anita (58) in haar woning en ouderlijk huis aan de Schoutenstraat, boven restaurant Lanterna. Het beestje werd aangetroffen in een slaapkamer boven café De Zwaan, waarna de bewoners de politie belden. ,,Ga maar naar Venema, die heeft allerlei dieren”, kregen ze te horen. En zo begon het.

AAP ZOEKT MAATJE Voor Anita was het de normaalste zaak van de wereld: opgroeien tussen de honden, katten en vossen, en later ook apen, beren, tijgers en leeuwen. Toen Stichting De Apenhof door haar vader Dick werd opgericht, was ze 8 jaar oud. ,,Mijn vader was kapper en had zijn eigen zaak op de begane grond, maar eigenlijk paste dat beroep helemaal niet bij hem. Hij was een echte vrijbuiter.” Een markante man, zo werd hij ook wel omschreven. ,,Hij volgde zijn eigen kop.” ‘Anders kun je ‘m net zo goed afhakken’, zei hij weleens gekscherend.

Na die ene aap liep zijn hobby ,,nogal uit de klauwen”, blikt Anita terug. ,,Hij vond het maar zielig, die aap in zijn eentje. Dus plaatste hij een advertentie in de Telegraaf: Aap zoekt maatje.” Al snel werd Dick platgebeld. Destijds waren exotische dieren nog toegestaan als huisdier, maar veel mensen verkeken zich op het houden van een aap in huis. Dat bleek wel uit de dreigementen die hij aan de lijn te horen kreeg: ,,’Als je dat beest niet ophaalt, schiet ik ‘m door zijn kop’ - dat soort dingen. Dat kon mijn vader natuurlijk niet laten gebeuren. Hij had een hart voor alle dieren: van een muis tot een olifant en alles daartussenin.”

Nadat hij in 1976 officieel Stichting De Apenhof oprichtte, wisten particulieren, maar bijvoorbeeld ook dierentuinen, Dick steeds beter te vinden wanneer ze (tijdelijke) opvang zochten. Op het hoogtepunt hield hij 156 apen aan de Schoutenstraat. Als hij geen klanten in de kappersstoel had, bouwde hij zelf de binnen- en buitenverblijven en verzorgde hij zijn dieren. Die verbleven ‘gewoon’ in de grote schuur en de diepe tuin, net buiten het centrum van Barneveld. Tijdens de Oud Veluwse Markt was De Apenhof open voor publiek, met als voornaamste doel om donateurs te werven.

Anita: ,,Mijn vader werkte dag en nacht. ‘Effe naar mijn beestjes’, zei hij dan.” En ook: ,,Help eens, deere.” Omdat Anita’s moeder Bertha gehandicapt was geraakt na een hersenbloeding en haar broer MS had, was zijn dochter vaak ,,de sjaak”. ,,Maar dat vond ik niet erg; ik leerde enorm veel van hem. Hij had geen achtergrond in dierverzorging, maar het ging hem altijd heel natuurlijk af en hij was heel handig. Niet nadenken, gewoon doen.” Hoe reageerde de buurt op al die exotische dieren, midden in een wijk? Anita haalt haar schouders op: ,,We hebben nooit commentaar gehad. Ik denk dat de helft het niet eens wist, en de andere helft vond het wel prima. Mensen waren toen veel toleranter.”

AFSCHEID NEMEN Hoewel ook Anita gewend was aan al die exotische dieren om haar heen, bleven sommige haar in het bijzonder bij. Zoals de vijf bruine beertjes die van de ene naar de andere dierentuin verhuisden, en tussendoor tijdelijke opvang vonden in Barneveld. ,,De beertjes waren nog jong, dat maakte het extra speciaal. Ze zagen er knuffelbaar uit, maar mijn vader leerde me altijd dat wilde dieren geen huisdieren zijn.” De opvang was bijna altijd tijdelijk, wat betekende dat het gezin telkens afscheid moest nemen van de dieren. ,,In het begin vond ik dat nog lastig, maar het wende wel.” 

Eén afscheid was voor haar vader extra bijzonder. Nadat hij twee jonge chimpansees onderdak had geboden, konden de dieren weer uitgezet worden in Afrikaanse natuurreservaten. ,,Hij reisde zelf naar Afrika om ze in de natuur uit te zetten. Dat vond hij geweldig. Het liefst had hij dat met alle apen kunnen doen, maar dat kon alleen als ze niet te lang in gevangenschap hadden geleefd.” 

Zijn dieren waren zijn alles. Vlak voordat hij in 2018 overleed aan longkanker, had Dick nog een laatste verzoek aan zijn dochter: ,,Deere, ik wil naar mijn beestjes.” 

Anita: ,,Hij kon al weken niet lopen, maar we regelden een rolstoel en brachten hem naar beneden. Hij kon het niet aanzien en vroeg meteen of we hem weer naar boven wilden brengen. Afscheid nemen van zijn dieren, dat kon hij gewoon niet. Hij voelde zich tot op het laatste moment verantwoordelijk. Pas toen ik hem beloofde dat ik tot het einde voor zijn dieren zou zorgen, kon hij het loslaten. Daarna overleed hij.”

PAPEGAAIEN Inmiddels wordt De Apenhof niet meer bewoond door apen; de laatste primaten verhuisden in 2014 naar een andere stichting, omdat de verblijven niet meer voldeden aan de nieuwe regelgeving. Nu huisvest Anita er 23 papegaaien, die er hun oude dag mogen doorbrengen. Veel van de vogels waren huisdieren en kwamen na het overlijden van hun baasje of inbeslagneming door de Dierenbescherming bij De Apenhof terecht. Sommige zijn getraumatiseerd. ,,Soms worden papegaaien gedumpt vanwege hun geschreeuw”, vertelt Anita terwijl ze door de schuur met verblijven loopt, waar de dieren inderdaad van zich laten horen. Een van de felgroene vogels steekt zijn kop door de tralies, waarna Anita hem liefdevol over zijn nekje wrijft.

De liefde voor dieren heeft ze duidelijk van haar vader meegekregen. ,,Dieren zijn eerlijker dan mensen: wat je ziet, is wat je krijgt.” Ook voor haar zijn de dieren haar lust en haar leven. Samen met een handjevol vrijwilligers houdt ze de boel draaiende, naast haar werk in de kinderopvang. Ook in dat opzicht lijkt ze op haar vader: ,,Ik ben altijd aan het werk. Vakanties breng ik door op de camping in Voorthuizen, zodat ik twee keer per dag terug kan naar de dieren. Mijn man laat ik dan even alleen achter”, lacht ze. 

Tot op de dag van vandaag voelt Anita de verantwoordelijkheid voor de dieren van De Apenhof. ,,Ik heb het mijn vader beloofd, en ik heb nog geen dag spijt gehad van die belofte. Nieuwe dieren komen er niet meer bij - ik ben al 58 en deze vogels kunnen behoorlijk oud worden. Ik hoop dit nog heel lang te kunnen doen. Als ik de vogels samen op een stok zie zitten, denk ik: wat is dit toch mooi.” Of haar vader trots zou zijn als hij De Apenhof vandaag de dag zou zien? ,,Ik denk het wel”, besluit ze met een glimlach. 

[Om de verzorging van de dieren te kunnen bekostigen, is De Apenhof volledig afhankelijk van donaties. De stichting steunen kan door te doneren via IBAN NL34 INGB 000 36 69 88 8 of ga voor meer informatie naar Apenhof.nl.