'Stop met profilering van burgers via data'

7 mei 2026 om 09:36

Commissie: 'Schadelijke gevolgen in maatschappij'

DEN HAAG (ANP) Profilering van burgers op basis van data bij de bestrijding van fraude en criminaliteit leidt tot discriminatie, met soms grote maatschappelijke schade tot gevolg. De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme roept de overheid op ermee te stoppen, omdat deze werkwijze "fundamenteel botst met de principes van goed openbaar bestuur".

De commissie noemt het toeslagenschandaal als het meest sprekende voorbeeld van wat er mis kan gaan als burgers op basis van bijvoorbeeld afkomst in hokjes worden ingedeeld. Tienduizenden ouders werden de dupe van een doorgeslagen jacht op fraude met de kinderopvangtoeslag. Mensen met een migratieachtergrond waren sterk oververtegenwoordigd.

WETTELIJKE GRENZEN Bij het gebruik van datagedreven profilering door overheidsinstanties ontbreekt het volgens de staatscommissie vaak aan duidelijke wettelijke grenzen. Daarnaast is de rechtsbescherming van burgers niet goed genoeg geregeld. Profileringssystemen kunnen bovendien bestaande ongelijkheden versterken, omdat die teruggrijpen op data uit het verleden "waarin eerdere vormen van discriminatie al besloten liggen". De staatscommissie pleit voor het stopzetten van lopende toepassingen van profilering zolang er geen maatregelen en waarborgen zijn om discriminatie te voorkomen. Er zijn andere manieren om fraude of criminaliteit op te sporen, zoals controles waarbij iedereen evenveel kans maakt eruit te worden gepikt.

WAAKZAAMHEID "Omdat profilering raakt aan kernprincipes van de rechtsstaat, democratie en goed bestuur, moet de overheid transparant zijn over haar keuzes en aantonen dat de inzet van profielen effectief is en geen schade veroorzaakt", zegt commissievoorzitter Joyce Sylvester. "Dit vraagt om extra waakzaamheid en terughoudendheid." De commissie benadrukt niet helemaal tegen het verzamelen van data te zijn.