Edese olympiër herdacht die omkwam bij bominslag Verlengde Maanderweg tijdens de Tweede Wereldoorlog
28 april 2026 om 19:13 Historie Nieuws uit EdeAMSTERDAM/EDE De Nationale Sportherdenking op maandag 4 mei bij het Olympisch Stadion in Amsterdam staat dit jaar in het teken van de paardensport. Een van de sporters die wordt herdacht, is de moderne vijfkamper Tjeerd Pasma. De geboren Fries komt op 28 december 1944 in Ede om het leven nadat een dag eerder een Duits V1-projectiel voortijdig neerkomt op woningen aan de Verlengde Maanderweg. Ook zijn dertienjarige dochter Gerda en naar verluidt dertien buurtgenoten komen om.
door Rick Praamstra
Het is vroeg in de ochtend als er op 27 december 1944, een dag na Tweede Kerstdag, boven Ede een zogeheten Vergeltungswaffe 1 overvliegt. Deze V1 was een Duits onbemand straalvliegtuig en zat vol explosieven. De ‘vliegende bom’ is op weg naar Antwerpen. De Belgische stad is op 4 september 1944 bevrijd door de Britten. Dat is voor de Duitsers reden om V1’s richting Antwerpen te sturen om de aanvoer van materieel te saboteren.
De zon is nog niet op als rond 08.00 uur een V1 voortijdig neerstort en op huizen aan de Verlengde Maanderweg valt. Van de huizen blijft weinig over. Tjeerd Pasma woont op nummer 83 en leeft nog als hij onder het puin vandaan wordt gehaald. In het noodziekenhuis ‘Buitenzorg’ - het huidige restaurant - overlijdt hij een dag later aan zijn verwondingen.
Zijn dertienjarige dochter Gerda is al overleden voordat de hulpverleners haar kunnen bevrijden. Zijn vrouw Klasina en zijn zonen Andy (11) en Tjipke (4) overleven de explosie. Zijn werkster, Marie Teunissen-van Holland, overleeft omdat zij terug naar huis is gegaan nadat zij een schort was vergeten.
(De tekst gaat verder onder de foto.)
Het gezin Pasma. Gerda zit links op het bankje. - Archief Vereniging Oud Ede
WACHTMEESTER ARTILLERIE
Tjeerd Pasma wordt geboren in het Friese Rinsumageest en komt waarschijnlijk naar Ede omdat hij als wachtmeester der eerste klasse van de artillerie dient in de Nederlandse landmacht. Ede is als garnizoensplaats een plek waar veel militairen wonen. Op 25 juni 1930 trouwt hij in Ede met Klasina van Dijk.
Pasma is een verdienstelijke sporter: in 1926 en 1928 wordt hij Nederlands kampioen polsstokhoogspringen en in 1928 springt hij een nationaal record: 3,605 meter. Hij doet in 1928 op de Olympische Spelen in Amsterdam echter niet mee als polsstokhoogspringer, maar als moderne vijfkamper.
De moderne vijfkamp is bedacht door Pierre de Coubertin, grondlegger van de moderne Spelen. De sport combineert de militaire vaardigheden van de cavalerie: lopen, schermen, schieten, zwemmen en paardrijden. De Zweed Sven Thofelt wint het goud. Pasma speelt geen rol van betekenis en eindigt als 24e. Zijn landgenoten Christiaan Tonnet en Willem Johannes van Rhijn eindigen als zevende en negende. In 1939 wordt Pasma wel Nederlands kampioen op de moderne vijfkamp en is hij daarmee de laatste vooroorlogse winnaar.
EERVOL ONTSLAGEN
In 1940 wordt Pasma eervol ontslagen uit militaire dienst, schrijft de Leeuwarder Courant in een profiel uit 2008. Later in de oorlog werkt hij voor de Nederlandse Arbeidsdienst, in dienst van de bezetter. De krant schrijft dat hij zich daarvoor vermoedelijk heeft aangemeld om niet te worden afgevoerd. Ruim een maand voor zijn dood wordt hij na een reorganisatie ontslagen.
Klasina Pasma en haar twee zoons worden in februari door een aardappelhandelaar uit Steenwijk naar de Overijsselse plaats gebracht. Daar woont familie van Klasina. De handelaar had in opdracht van het Rode Kruis een vracht aardappels afgeleverd in Ede. In de vrachtwagen beleven ze nog angstige momenten als deze in de buurt van Apeldoorn wordt beschoten door een geallieerd jachtvliegtuig. Klasina overlijdt in 1974 op 69-jarige leeftijd in IJsselmuiden. Tjipke Pasma overlijdt op 27 april 2016 in Nijmegen. Zijn broer Andy vindt de dood in Denemarken op 6 mei 2001, op 78-jarige leeftijd. Tjeerd en Gerda worden een week na de bevrijding in 1945 herbegraven op de Algemene Begraafplaats in Ede.
(Kader over andere slachtoffers inslag na de foto)
Tjeerd en Klasina Pasma. - Archief Vereniging Oud Ede
Slachtoffers inslag V1
Naast Tjeerd en Gerda Pasma komen nog dertien andere Edenaren om het leven door de V1-inslag. De informatie in dit kader komt uit het archief Collectie J.J. Boeve 1993-2002 en het boek Ede 1940-1945.
Sergeant-majoor Jacobus de Kok, zijn vrouw Jacoba Guurendina en zijn twee dochters, Corrie van 20 jaar en Coby van 18 jaar, wonen aan de Verlengde Maanderweg 81. Corrie bevrijdt haar zusje tevergeefs uit het puin. Coby is dan al overleden. De rest van het gezin overleeft het drama. Jacobus is niet thuis: hij is ondergedoken op een boerderij in Otterlo en verricht daar werkzaamheden voor het verzet. De ouders van Jacoba wonen ook op nummer 81. Jacob Medik (70) en Cornelia Maria Medik-de Visser (72) verliezen het leven.
ENKA-Fabriek
Op de Verlengde Maanderweg 85 woont de familie Arendsen: opa Willem Arendsen (geboren 25-06-1866), zoon Hendrik (10-04-1899), schoondochter Erna Charlotte (28-12-1898) en kleinzoon Willem (15-08-1928). Ze komen allen om. Hendrik werd pas twee dagen na de explosie gevonden. Hij werkte bij de ENKA-fabriek en staat op de gedenksteen ‘aan hen die vielen 1940-1945’. Op deze plaquette staan twaalf medewerkers die tijdens de oorlogsjaren omkwamen.
Zijn collega’s Willem Snetselaar en Rien Kroon komen ook om als de V1 vroegtijdig in Ede neerstort. De dertigjarige Willem woont op de Verlengde Maanderweg 104. Zijn vrouw Maria (28 jaar) en zijn vierjarige dochter Lies overleven de ramp. Rien is de broer van Maria en woont in bij zijn zus en zwager. Juist voor de veiligheid trokken zij vanuit de Brinkweg 13 in Ede naar de Verlengde Maanderweg. Zijn vrouw Teunisje (35 jaar) en dochter Hendrika Cornelia (vijf jaar) overleven de tragedie.
Puinbergen
Hendrik Harmsen van der Vliet (44) en zijn echtgenote Maria Alyda (44) wonen op de Verlengde Maanderweg 102. Zij worden op slag gedood. Hun zeventienjarige zoon Arie slaapt op de bovenverdieping van de woning. De hulpdiensten vinden hem gewond bovenop de puinberg. Hij overleeft de inslag. Ook zijn veertienjarige zusje Corrie komt er levend vanaf. Zij zit bekneld tussen enkele waterleidingsbuizen.
Op de Verlengde Maanderweg 87 woont bakker Westerbeek met zijn vrouw. Zij komen naar verluidt om bij de ramp, maar J.J. Boeve kan daar geen bewijs voor vinden. Ze staan ook niet bij de lijst omgekomen Edenaren in het boek ‘Ede 1940-1945’.
In het boek ‘Ede 1940-1945’ staat ook de naam van elektricien W.A. (Willem Albert) Kleinzaaltink bij de personen die overleden zijn door oorlogshandelingen. Zijn overlijdensdatum is 27-12-1944, wat impliceert dat hij mogelijk ook omkwam bij de inslag. Zijn naam heeft de verslaggever niet terug kunnen lezen in het archief J.J. Boeve. Zijn dood heeft dus mogelijk een andere oorzaak.
(Kader over andere V1-inslagen na de foto’s
Hendrik en Maria Alyda Harmsen van der Vliet. - Archief Vereniging Oud Ede
Jacob en Cornelia Maria Medik. - Archief Vereniging Oud Ede
De 18-jarige Coby de Kok. - Archief Vereniging Oud Ede
V1-inslagen
Er stortten vaker voortijdig V1-projectielen neer op Edes gemeentegrond. Op 6 januari 1945 kwamen er V1’s neer in Bennekom. Er vielen geen slachtoffers omdat Bennekom leeg was omdat het dorp in oktober 1944 werd geëvacueerd. Pas vanaf 12 mei 1945 mochten de inwoners terugkeren.
Op 13, 18 en 19 januari vielen er V1’s neer op De Ginkel. Op 16 februari 1945 vlogen er 35 V1-projectielen boven Ede. Één van die projectielen komt neer op het Deelerwoud.
Drie dagen later vliegen er zelfs 57 V1-bommen over de gemeente; één komt neer in Bennekom. Ook in Wekerom en bij De Kade tussen Ede en Veenendaal stortten er projectielen voortijdig neer.
Op 28 en 29 maart 1945 belandden V1’s respectievelijk achter de kazernes en in de Maanderbuurt in Ede.
Voor dit artikel zijn de volgende (internet)bronnen geraadpleegd:
Gemeentearchief Ede, Collectie J.J. Boeve, 1993–2002, inv.nr. 18, Stukken met gegevens en notities over de inslag van een V1 op de Verlengde Maanderweg (27 december 1944), met foto’s, z.j., ingezien in de studiezaal.
Heera. A & Kappenburg,B (2000). 130 jaar atletiek in Nederland 1870-2000, uitgegeven ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie (1901-2001). Stichting 130 Jaar Atletiek in Nederland.
Lagerwij, V., & Plekkringa, G. (1985). Ede 1940-1945. Koninklijke BDU Uitgeverij B.V.
Postma, H (2008, 11 augustus). ’Slechts onderofficier, toch op de Spelen’. Leeuwarder Courant.
Expload. (2015, 4 juni). Vooronderzoek conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog: Rapportage behorende bij de gemeentelijke risicokaart Ede (Rapportnr. RVCE-14037-01; Versie 1.0). Gemeente Ede. https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0228.P2023ARNW0001-0301/b_NL.IMRO.0228.P2023ARNW0001-0301_004.pdf
Serrien, P. (z.d.). Overzicht V-inslagen met dodelijke slachtoffers in Nederland. Pieter Serrien. https://pieterserrien.be/boeken/elke-dag-angst/overzicht-v-inslagen-met-dodelijke-slachtoffers-in-nederland/
Myheritage.com
Gelders Archief. (z.d.). 0207A Collectie documentatie Tweede Wereldoorlog, Inventarisnummer 12454.03. https://www.geldersarchief.nl/bronnen/archieven?
Gelders Archief. (z.d.). 0207A Collectie documentatie Tweede Wereldoorlog, Inventarisnummer 32586. https://www.geldersarchief.nl/bronnen/archieven?mizig=236&miadt=37&miaet=54&micode=0207A_32586&minr=11585089&miview=ldt
MyHeritage. “Andries Pasma.” MyHeritage Stambomen. https://www.myheritage.nl/research/collection-1/myheritage-stambomen?itemId=OYYV6PSLGWY57NWMZS36IGML4XJK24Q-1-515945
International Olympic Committee. (z.d.). Amsterdam 1928 modern pentathlon individual competition men results. https://www.olympics.com/en/olympic-games/amsterdam-1928/results/modern-pentathlon/individual-competition-men
Militaire Ruitersportvereniging ‘Te Paard!’. (z.d.). Olympische Moderne Vijfkamp. https://www.militaireruitersport.nl/2025/olympische-moderne-vijfkamp
Bezoek Ede. (z.d.). Oktober 1944: De evacuatie van Bennekom. https://www.bezoek-ede.nl/militair-toerisme/oorlogsherinneringen-ede/oktober-1944-de-evacuatie-van-bennekom
