Terschuur 'grossiert' in
[gevaarlijke bochten]
In beide gevallen gaat het om verkeerssituaties nabij het dorp Terschuur, destijds nog geen officiële woonkern maar een onderdeel van het veel oudere Zwartebroek. In het boek ‘Op weg’ waarin de eeuwenoude geschiedenis van de oude rijksweg Amersfoort-Apeldoorn in wegfuncties wordt beschreven, komt ook een hoofdstuk voor waarin deze ‘Een ongeluksweg’ wordt genoemd. Op het totale traject tussen de bede steden nam, en neemt eigenlijk nog steeds, Terschuur een bijzondere plaats in en dat is, wat mij betreft, niet direct een ereplaats.
Ter hoogte van de halte Terschuur aan de Oosterspoorlijn van Amersfoort naar Apeldoorn maakte de grotendeels parallel lopende weg een scherpe bocht en lag ook de overweg naar de latere Elleboogweg. De naam ‘Elleboog’ zou ook wel eens met die scherpe bocht te maken kunnen hebben gehad. De naam ‘Elleboogweg’ kwam voor het eerst voor in de straatnamenverordening van 15 ei 1939 en is dus niet zo oud. De boerderij zou vernoemd zijn naar de boerderij van W.C. Schuld; ook een daartoe behorend perceel grond werd vroeger ‘de Elleboog’ genoemd.
De in 1809 op initiatief van koning Lodewijk Napoleon aangelegde straatweg tussen Amsterdam, Amersfoort naar Apeldoorn, paleis ‘Het Loo’ en verder richting Deventer. Die zogenaamde ‘Napoleonswegen’ – vernoemd naar zijn broer Napoleon Bonaparte – waren in het algemeen kaarsrecht. Die bocht bij Terschuur paste daar eigenlijk niet in en leidde, zeker toen er in toenemende maakte van gemotoriseerd verkeer sprake was, tot tal van, soms dodelijke ongevallen. Die toename had natuurlijk te maken met de veel hogere snelheden die werden bereikt maar ook met de weg zelf. Ter hoogte van Terschuur kende de weg enkele gevaarlijke bochten – één kreeg zelfs het predicaat ‘berucht’, er stonden nogal wat fraaie bomen langs en tot 1921 zelfs een schuur die het zicht op de weg ernstig belemmerde. Het Handelsblad van 12 juli 1921 had voor weggebruikers een verheugende mededeling: ‘De voor wielrijders en automobilisten zoo hinderlijk staande schuur aan den rijksstraatweg te Terschuur, waar reeds zoo menig ongeluk, ook met doodelijken afloop, zal binnenkort voor rekening van het Rijk worden verplaatst.’ Tja, wat wil je? Het was verder nog een prima schuur toch? Tientallen bomen toonden vroeger de littekens van die onzachte omhelzingen en soms werden ze, zo onschuldig als ze waren, vervolgens domweg omgehakt. Die bomen blijken in het verleden vaker voor ongevallen te hebben gezorgd ofschoon zij natuurlijk niet de oorzaak van menig treffen waren. Datzelfde geldt voor lantaarnpalen, verkeersborden, bushokjes, noem maar op. Het excuus ‘ja maar meneer agent, daar stond plótseling een boom!’, sloeg en slaat natuurlijk nergens op.
BUITENGEWOON GEVAARLIJK In de Tilburgsche courant van 14 april 1926 stond onder het kopje ‘Gevaarlijke bocht bij halte Terschuur.’ het volgende: ‘Al jarenlang gebeuren er maar steeds ongelukken in de buitengewoon gevaarlijke scherpe bocht in den Rijksweg Amersfoort-Apeldoorn nabij de spoorweghalte Terschuur, waar bovendien het uitzicht wordt belemmerd door de aan den binnenkant van deze bocht staande boomen. Nadat in 1920 het Dagelijksch bestuur van den ANWB in een adres aan den toenmaligen Minister van Waterstaat had verzocht hierin verbetering te willen brengen door afronding van den hoek, werd op de Staatsbegrooting voor het dienstjaar 1923 een post van f. 30.000 hiervoor uitgetrokken, maar de verbetering is tot nu toe nog steeds niet tot stand gekomen, omdat de onderhandelingen tot aankoop van den voor de verbetering benoodigden grond zijn afgestuit op den hoogen daarvoor gevraagden prijs. Het is niet te verwachten dat men langs minnelijken weg spoedig tot overeenstemming zal komen, zoodat er niets anders overblijft dan toepassing van het middel ter onteingening. De Dagelijksche Besturen van den ANWB en de KNAC hebben nu opnieuw een gezamelijk adres gericht tot den Minister van Waterstaat, waarin nogmaals dringend verzocht wordt maatregelen te willen nemen, welke zullen leiden tot een spoedig totstandkoming der verbetering van deze gevaarlijke bocht.’ Het zou nog tot september 1927 duren alvorens er een wetsontwerp tot stand kwam inzake de onteigening van percelen grond. In de toelichting op het voorstel schreef de minister van Waterstaat: ‘ dat in dezen Rijksweg tusschen de K.M. palen 5,3 en 6,3 nabij Terschuur een scherpe bocht voorkomt, die een ernstige verkeersbelemmering vormt en reeds meerdere malen tot klachten aanleiding gaf.’ Klachten? Tientallen ongevallen minister, vaak met dodelijke afloop!
RIJKSWEGENPLAN En weer duurde het maar liefst vijf jaar tot er concreet wat leek te gebeuren. De eerste berichten over wegverbetering dateren uit 1935 en betroffen onder andere het verleggen van een stukje weg nabij Oud-Milligen en de aanleg van fietspaden tussen Voorthuizen en Hoog-Soeren.
Een jaar later, in augustus 1936 toeterde De Tijd het geweldige nieuws ons land in dat de misère met het kronkelige weggedeelte van de rijksweg Amersfoort-Apeldoorn over een jaar voorbij zou zijn. Vanaf de splitsing van de wegen Amersfoort-Zwolle en Amersfoort-Apeldoorn – Hoevelaken dus – zou, parallel met de spoorlijn, een royaal nieuw wegvak van 7,5 kilometer worden aangelegd. De cement-betonnen rijbaan kreeg een breedte van zes meter met twee kantstroken van een halve meter. Met het grondwerk werd al rekening gehouden dat er nog zo’n rijbaan zou kunnen worden aangelegd en bovendien een middenberm van 4,50 meter. De aanbesteding voor het project – bestek nummer 79 Werkverruiming - werd op 25 augustus 1936 gehouden en aannemers- en wegenbouwbedrijf Bruil ging er voor f.172.100,- met de opdracht vandoor. D’r moesten natuurlijk nog wel wat stukken grond onteigend worden maar wie daarop lette was een kniesoor. In december 1936 meldde de ANWB dat, ondanks het feit dat de werkzaamheden nog maar kort aan de gang waren, er al duidelijk te zien was wat er precies ging gebeuren: Vooral in de richting Apeldoorn komende krijgt men thans reeds een goed idee ervan, hoe groot de verbetering, welke hier tot stand komt. ‘Bij de S-bocht vóór Terschuur aangekomen wordt de bestaande kronkelweg over een afstand van plm. 600 m vervangen door een nieuwen rechten weg, welke verder als omlegging van den bestaanden weg wordt doorgetrokken tot den spoorweg, dezen ongeveer 5 km volgt om vervolgens een tijdelijke aansluiting te krijgen aan het kruispunt van de wegen naar Amersfoort en Zwolle. Omtrent de wijze, waarop dit belangrijke kruispunt in de toekomst zal worden ingericht is nog geen beslissing genomen. Waar de oude en de nieuwe weg een oogenblik samenkomen in een der gevaarlijke bochten bij Terschuur wordt de bestaande weg vervangen door een parallelweg, zoodat de beide wegen geheel gescheiden blijven.’
Inmiddels zijn we zo’n kleine honderd jaar verder. De gevaarlijke bocht in de oude rijksweg Amersfoort-Apeldoorn bij Terschuur bestaat niet meer en mede dankzij de aanleg van de nieuwe A1 tussen de beide genoemde plaatsen nam ook het verkeer op die oude weg significant af en dat op de nieuwe rijksweg enorm toe. De beruchte bocht was verdwenen en leidde niet meer tot landelijk nieuws als er weer eens een automobilist om het leven was gekomen of een auto gecrasht.
A30 In 1972 werd de provinciale weg S1 geopend; aanvankelijk met slechts één rijbaan. Pas in 1991 werd de tweede rijbaan aangelegd tussen de A1 en de afrit Lunteren waarmee de A30 ontstond. Op dat moment was het gedeelte tussen Lunteren en de N224 bij Ede nog geen autosnelweg en ontbrak bovendien een verbinding naar de A12. In 2003 werd het wegvak tussen Lunteren en Ede verdubbeld tot autosnelweg en het weggedeelte tussen Ede en Ede Kernhem (Industrie) opengesteld. In 2004 volgde de openstelling van het laatste wegvak, inclusief knooppunt Maanderbroek.
Je zou dus denken dat het verkeer op de rijkswegen A1 en A30 in de jaren daarna soepel zou kunnen worden afgewikkeld. Maar dat liep toch eventjes anders. De hemelsbreed tussen de vermaledijde bocht in de oude Rijksweg gelegen afslag van de A1 naar de A30 kreeg al weer enige tijd geleden de naam ‘Botsbocht’; een ware melkkoe voor afsleepdiensten en schadeherstelbedrijven.
WEINIG URGENTIE Zowel bij de reconstructie van die oude rijksweg als de verbetering van de A1 tussen Hoevelaken en de aansluiting A1-A30 was en is een belangrijke rol weggelegd voor Rijkswaterstaat. In beide gevallen is er weinig gevoel voor urgentie. In 2016 is een motie aangenomen om een onderzoek te starten naar de problematiek rond de aansluiting A1/A30. Inmiddels zijn we tien jaar verder en is er nog geen uitzicht op een spoedige start van deze broodnodige verbeteringen. Op 22 februari 2021 werd de voorkeursvariant 'sober+' vastgesteld. De verdere planning was om in 2023 het tracébesluit vast te stellen. In verband met de stikstofcrisis was er geen zicht op dat dit en andere wegenprojecten voortgang konden vinden op afzienbare termijn.
