'Een [noodsituatie'] is niet ver weg'
Waarschuwing ervaren oud-militair
12 december 2025 om 07:39Tientallen jaren was de gedachte in Nederland dat alles goed gaat en zo niet dat de overheid de problemen wel oplost. Dat is niet langer vanzelfsprekend, waarschuwt Theo ten Haaf (66) uit Hoevelaken. Hij heeft 43 jaar bij Defensie gewerkt en maakte van dichtbij oorlogsconflicten mee waar basisvoorzieningen niet voorhanden waren. ,,Wij moesten onszelf redden. Schoon water, warmte en licht zijn niet vanzelfsprekend. Ik heb het nodige meegemaakt, we hebben tijdens die uitzendingen van ontelbare collega’s levens gered. Het was relevant werk.”
Ten Haaf is nu lid van de commissie Vrede en Veiligheid van de landelijke Adviesraad Internationale vraagstukken. Dit adviesorgaan van de regering en het parlement adviseert gevraagd en ongevraagd over veiligheidsvraagstukken. Hij gaf er onlangs een lezing over aan burgemeesters in Brabant en wil nu ook inwoners uit deze regio informeren en aandacht vragen voor weerbaarheid.
De geopolitieke situatie is erg instabiel en daarom zorgelijk, vindt hij.
,,Spanningen nemen op wereldniveau toe door de opkomst van machtspolitiek: leiders die geloven dat je door macht meer kunt bereiken dan door zich te houden aan de internationale rechtsorde. President Xi Jinping van China en president Poetin van Rusland zijn daar voorbeelden van en Amerika glijdt af onder president Trump. Het zijn leiders die zaken willen doen vanuit hun eigen belang.”
De strijd van Poetin tegen Oekraïne is ook een strijd tegen het Westen, stelt Ten Haaf. ,,‘Als het Westen oorlog wil, zijn wij er klaar voor’, zijn dreigende woorden van Poetin. Er is geen vrede en geen oorlog, maar een hybride oorlog gaande. Europa moet oppassen dat het niet een te zwakke positie krijgt en zich weren tegen machtsblokken. Dit maakt dat ook inwoners in Nederland alert moeten zijn, want de gevolgen kunnen immens zijn. De naïviteit dat alles goed gaat en iedereen in de wereld vriendelijk voor elkaar is, moet eraf.”
MEER SPANNINGEN Er zijn volgens Ten Haaf al signalen van deze hybride oorlog zichtbaar. ,,Voorbeelden zijn openlijke vormen van geweld, zoals het opblazen van een spoorlijn in Polen in november, waarvoor Poetin verantwoordelijk wordt gehouden. Ook het vergiftigen van een Russische dissident in het Engelse Salisbury (in 2018) en een complot om een Duitse defensie-CEO te vermoorden zijn te herleiden naar Rusland. Daarnaast vliegen er steeds vaker drones rond militaire bases en vliegvelden. Het is militair gezien geen grote dreiging, maar het geeft wel onrust. Het krijgt veel media-aandacht, waardoor mensen zich onveilig gaan voelen. Door deze hybride conflictvoering zie je dat er meer spanningen ontstaan, waardoor uitdagingen voor een veilige samenleving groter worden.”
STROOMUITVAL De samenleving wordt volgens de Hoevelaker kwetsbaarder, nu we steeds afhankelijker worden van stroom en het elektriciteitsnet overbelast raakt. Dat maakt de kans op een verstoring groter. ,,Recent lag het stroomnet van Portugal en Spanje twee dagen plat door een stroomstoring. Een scenario dat er in Nederlands iets misgaat en alles uitvalt, waardoor het land op slot gaat, is dan ook realistisch. Een digitale ontwrichting kan ontstaan door een grootschalige cyberaanval of een kapotgetrokken onderzeese kabel. Een digitale aanval hoeft niet direct door Russen uitgevoerd te worden, maar kan ook gaan via criminele organisaties of jongeren, zonder dat ze het doorhebben. Het kan veel chaos en onzekerheid geven. Stroomuitval kan veroorzaakt worden door verstoring van het elektriciteitsnet of een natuurramp. De vraag is niet meer of het gebeurt, maar wanneer. Dan moet je er wel klaar voor zijn."
GOED VOORBEREID Zijn belangrijkste boodschap: wees mentaal en fysiek goed voorbereid op een noodsituatie. Denk niet alleen aan jezelf, maar ook aan een ander. Samenredzaamheid betekent ook omkijken naar ouders, buren en ouderen. ,,Bij mij staat een gasbarbecue buiten en ik heb altijd een reserve gasfles voor als ik niet meer elektrisch kan koken'', zegt Ten Haaf. ,,Zorg voor genoeg voorraad eten en drinken, zodat je je de eerste dagen kunt redden als de supermarkt dicht is. Zorg voor warmte door dekens, slaapzakken of een open haard als de verwarming het niet meer doet. Met een opgeladen powerbank kun je de telefoon blijven gebruiken. Door een noodradio die je kunt aanslingeren blijf je geïnformeerd. Kaarsen of een lamp op batterij zijn mentaal belangrijk in het donker. Denk ook aan contant geld in huis en minimaal een halfvolle benzinetank van de auto. Draai eens de film af, als je geen stroom, water, gas en/of telefoon hebt, en bedenk wat je allemaal in zo’n noodpakket voor 72 uur moet hebben. Bespreek dat met elkaar en met je ouders en buren. Zo hoef je ook niet onnodig te klagen bij de overheid, want die heeft dan al genoeg te regelen.”
RELEVANT WERK Ten Haaf is begonnen tijdens de Koude Oorlog als militair helikoptervlieger. Hij kwam in oorlogsgebieden in Afghanistan en in de Balkanlanden Bosnië, Kosovo, Macedonië en Albanië. Ook was hij actief in Irak en diverse Afrikaanse landen.
De Hoevelaker werd commandant van de Nederlandse Air Task Force in Afghanistan, hij kreeg de leiding over F16-straaljagers en over de inzet van transport- en gevechtshelikopters. Later had hij commandofuncties over alle militaire helikopters in Nederland en stuurde deze aan. De laatste vijf jaar was hij commandant van het NLD Special Operations Command. Dit onderdeel van Defensie voert geheime operaties voor Nederland uit, met een hoog militair en/of politiek risico.
MH17 Ten Haaf had in 2014 de operationele leiding over de MH17-recovery. Hij was plaatsvervangend directeur operaties van Defensie en zette zich in zowel Nederland als Oekraïne in voor de repatriëring van stoffelijke resten en vliegtuigwrakstukken na de crash van de MH17. ,,Mijn werk ging ergens om, het overbrengen was enorm belangrijk voor de nabestaanden. We wilden iedereen - 196 van de 298 omgekomen inzittenden kwamen uit Nederland - thuisbrengen.”