Roman ontvluchtte de oorlog in Oekraïne en maakt nu kunst van zand: ‘Ik leef bij de dag’

27 oktober 2024 om 07:57 Bvld Tips van de redactie

GARDEREN De Oekraïense Roman Shurubkin stond op het punt om vanuit Nederland terug te reizen naar Oekraïne, toen de oorlog uitbrak in zijn thuisland. Sindsdien is hij fulltime ‘huiskunstenaar’ bij Zandsculpturen Garderen.

Buiten in de kleurrijke tuin, tussen de grote, indrukwekkende zandsculpturen treffen we Roman Shurubkin (45). Terwijl bezoekers aandachtig toekijken, werkt hij aan een portret van André van Duin. Gemaakt van zand, uiteraard. ‘Mensen en dieren vind ik het leukst om te maken’, vertelt Roman even later in het Engels, met tussendoor af en toe een woordje Nederlands. ‘Ik houd meer van speelse dan van rechte lijnen.’

Naar huis

Hoewel hij het goed naar zijn zin heeft bij Zandsculpturen Garderen, is de reden voor zijn verblijf in Nederland wrang. De Oekraïense kunstenaar was in Nederland voor Zandsculpturen Garderen toen de oorlog in zijn thuisland uitbrak, inmiddels alweer tweeënhalf jaar geleden. ‘Ik zou maar een paar weken in Nederland blijven en had al een vliegticket voor de terugreis. Maar drie weken later brak de oorlog uit in Oekraïne. Nu zijn we tweeënhalf jaar verder en weet ik nog steeds niet wanneer ik terug naar huis kan gaan.’

Avontuur

Roman woonde tot voor kort in de stad Charkiv, waar hij als kunstenaar werkte. Creatief is hij al zijn hele leven: in al zijn herinneringen aan zijn kindertijd is hij in de weer met verf, zand of klei, vertelt hij. ‘Ik bouwde graag zandkastelen in de zandbak en kwam als vijfjarig jongetje al over de vloer bij de plaatselijke kunststudio, waar ik met klei knutselde.’ Wat hij er leuk aan vond? ‘Alles’, antwoordt hij met een grote glimlach.

Op latere leeftijd maakte hij onder meer miniaturen en portretten. ‘Ik wilde van kunst mijn werk maken, maar in Oekraïne is het lastig om daarmee geld te verdienen. Als student aan de kunstacademie maakte ik werken van klei en brons voor een bekende kunstenaar, die er vervolgens zijn handtekening opzette. Ik vond dat toen niet vervelend, want ik was allang blij dat ik wat geld verdiende.’ 

(Foto Pauw Media)

In 2004 kreeg Roman les op de kunstacademie in Charkiv toen twee bekende Oekraïense kunstenaars zijn lokaal binnenstapten. ‘Zij zochten iemand die zandsculpturen wilde maken voor een grote feestdag in Charkiv. Ik droomde al langer van een groot project en zei meteen dat ik dat wel wilde doen.’ Zo geschiedde, en na dat festival in 2004 werd Roman steeds vaker gevraagd als zandbeeldhouwer. 

Zo ook voor een project in Nederland. ‘Ik was nog nooit buiten Oekraïne geweest en had nog nooit gevlogen, dus dat was een heel avontuur. Bij de paspoortcontrole waren ze sceptisch; mijn paspoort was nog helemaal leeg en de reden voor mijn bezoek aan Nederland - het maken van zandsculpturen - vonden ze ook maar raar’, vertelt hij lachend. 

Een kleine kat

Langzamerhand werd Roman een bekende naam in de wereld van zandsculpturen en zo kwam het dat één van de vaste kunstenaars van Zandsculpturen Garderen over hem hoorde. Roman werd gevraagd om op projectbasis mee te werken aan de zandsculpturen en reisde twee keer op en neer vanuit Oekraïne.

Dat hij uiteindelijk ruim twee jaar in Nederland zou blijven, had hij nooit verwacht. ‘In het begin dacht ik: ik blijf hier voor drie maanden en daarna ga ik terug naar huis. Maar dat liep anders.’ Als Oekraïense vluchteling heeft hij een speciale status, maar hoe lang hij in Nederland mag blijven is nog niet bekend. ‘De termijn wordt telkens verlengd.’ Niet in de laatste plaats omdat zijn moeder en jongere broer er nog wonen. ‘Met hen heb ik elke dag contact. De situatie in Charkiv is vreselijk: er vallen dagelijks doden en het openbaar vervoer rijdt niet meer, dus ze kunnen bijna nergens heen. Het luchtalarm klinkt er de hele dag door, niemand kijkt er meer van op. Voor mij voelt het dubbel om hier te blijven. Ik leef bij de dag; aan de ene kant wil ik natuurlijk terug naar mijn familie, maar qua toekomstperspectief, veiligheid en werk kan ik beter in Nederland blijven. Ik weet alleen nog niet of dat mogelijk is.’ Roman is blij met het onderdak en werk dat De Beeldentuin hem biedt. ‘Inmiddels ben ik bijna onderdeel van de familie geworden, daar ben ik heel dankbaar voor.’

Manusje-van-alles

‘Normaal gesproken blijven de zandbeeldhouwers hier pakweg een maand, maar omdat Roman niet terug naar huis kon, besloten we hem een fulltime contract te geven’, legt Maxim Gazendam van Zandsculpturen Garderen uit. ‘Nu is hij een manusje-van-alles: naast het maken van kunstwerken helpt hij onder meer mee in het restaurant, de keuken en de tuin.’ Roman is op zijn beurt blij dat hij zich nuttig kan maken. ‘Ik wil niet thuiszitten en niks doen. Daarbij vind ik het werk hier leuk. Vooral het maken van zandsculpturen, natuurlijk. Ik houd ervan om mensen blij te maken, door ze bijvoorbeeld zelf een stukje te laten beeldhouwen. In sommige kunstwerken verstop ik mijn eigen handtekening: een kleine kat.’ 

Openluchtmuseum

Mede door zijn werk bij Zandsculpturen Garderen leert Roman veel over de Nederlandse geschiedenis, een thema dat hem erg interesseert. Als hij niet aan het werk is, bezoekt hij graag steden en dorpen met een rijke historie. ‘Zoals Amsterdam natuurlijk, maar ook Utrecht of Urk. Ik vind het geweldig als ik de geschiedenis letterlijk kan aanraken, in de vorm van een standbeeld of gebouw. Het Rijksmuseum heb ik al zeven keer bezocht.’

Zijn nieuwe woonplaats Garderen noemt Roman een ‘openluchtmuseum’. ‘Al die oude boerderijen hier, die hebben we in Oekraïne niet. In Nederland is heel veel geschiedenis bewaard gebleven, dat vind ik heel bijzonder.’

Het liefst laat hij zelf ook ooit een stukje geschiedenis achter: ‘In de toekomst hoop ik te mogen werken aan een levensgroot portret van brons, als monument. Dat is mijn droom.’

Het werk van Roman en zijn collega’s is te bewonderen bij Zandsculpturen Garderen, aan de Oude Barnevelderweg 5. Vanaf medio april 2025 is de nieuwe expositie te zien, met als thema ‘750 jaar Amsterdam’.