Freek Wolff

We werken in de regio, van Barneveld, Voorthuizen, Amersfoort, Putten en Nijkerk tot Veenendaal, Wekerom en Kootwijkerbroek. Eigenlijk in de omgeving van dit deel van de Veluwe. Maar we verzorgen ook weleens begrafenissen in de provincie Zeeland of in plaatsen als Urk en Huizen. Soms wonen mensen in Barneveld, maar willen ze in Oostburg begraven worden, omdat daar de echtgenoot of echtgenote ter aarde besteld werd", legt Gert de Groot (67) uit.

Zijn huis staat in Kootwijkerbroek, maar hij woonde ook 25 jaar in Barneveld. De Groot is 33 jaar als begrafenisverzorger in dienst voor de vereniging, waar de Kootwijkerbroeker adviserend lid is. Hij heeft niet zelf een onderneming, hoewel veel mensen dat zouden kunnen denken.

[KERKELIJKE SIGNATUREN] Het bestuur van de vereniging bestaat uit negen personen, waarbij gelet is op een reformatorische afspiegeling van vier kerkelijke signaturen. Dat betekent concreet: bestuursleden van de Gereformeerde Gemeente, de Oud-Gereformeerde Gemeente, de Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Gemeente in Nederland. ,,Vanuit de PKN konden we eigenlijk geen bestuursleden meer vinden", licht De Groot toe. Het dagelijks bestuur bestaat uit secretaris Hendrik Goorhuis, penningmeester Paul Lasse en voorzitter Ab van den Berg. De overige bestuursleden zijn: Gertjan Klok, Jaap Methorst, Jan Schothorst, Ronnie Fraanje, Peter Wikselaar en Henk van Laar.

Voor informatie over de oprichting kan voorzitter Van den Berg putten uit de kennis van een (kist)drager die dit al veertig jaar deed. ,,Evert Morren en Heimen Middendorp uit Barneveld hadden destijds wat onvrede over het dragerschap bij een andere begrafenisvereniging die crematies ging uitvoeren. Daar waren die twee mannen tegen. Daarom richtten ze een nieuwe organisatie 'op reformatorische grondslag' op. Ze kwamen elkaar tegen op de Valkseweg en raakten hierover in gesprek. Vervolgens vroegen ze ook Henk Top ('het peerd van Haanschoten', vanwege zijn postuur) om mee te doen aan de oprichting van een nieuwe vereniging. Er werd hiervoor een advertentie geplaatst in de Barneveldse Krant. Daarna schreven ze een vergadering uit, die gehouden werd in een klaslokaal van de Ds. Fraanjeschool. Tot aan het jaar 1969 was er nog nauwelijks sprake van crematie. Dat waren uitzonderingen", legt Ab van den Berg (67) uit. Hij woont in Harskamp, is 33 jaar bestuurslid van de vereniging, waarvan hij nu elf jaar als voorzitter functioneert.

[GEEN BEGRAFENISVERZEKERING] De Barneveldse Begrafenisvereniging werd op 13 oktober 1969 opgericht, met als grondslag de Bijbel en de Drie formulieren van Enigheid. ,,Daar willen we ons aan houden. Crematies doen we niet en ook geen begrafenissen met rituelen. Een enkele keer worden we hiervoor gevraagd, maar dan wordt er in overleg met familie een collega gebeld."

Omdat het om een vereniging gaat, is winst maken niet het doel. De arbeid en de gemaakte kosten worden uiteraard wel betaald. Overigens hebben nabestaanden van reformatorische gezindte meestal geen begrafenisverzekering. Is dit wel het geval, dan kan die financiële vergoeding uiteraard wel ingezet worden.

In de beginjaren schommelde de hoeveelheid begrafenissen rond de vijftig per jaar. Tegenwoordig ligt dit aantal op gemiddeld tachtig tot honderd. Er is een flinke toename. ,,Je kunt echt merken dat je te maken hebt met vergrijzing. Vorig jaar zaten we zelfs boven de honderd begrafenissen."

Jacobus de Groot (vader van Gert) begon in 1986 met begrafenissen, terwijl voorheen meneer Riezebos dit deed. De Groot senior was ook 21 jaar voorzitter van de vereniging en bouwde dit werk af tot het jaar 2007. Vanaf 2008 nam zijn zoon deze taak volledig over. Gert de Groot maakt wel dikwijls gebruik van de diensten van A. Kleijer en G. van Lagen. Deze begrafenisverzorgers zullen de taken volledig overnemen als De Groot de zeventigjarige leeftijd bereikt.

[HEIDENSE GEWOONTE] De taken zijn duidelijk verdeeld. Het verenigingsbestuur gaat over het personeel en de financiën, terwijl De Groot de praktische uitvoerende kant van de begrafenissen ter hand neemt. ,,Wij zijn in dienst van de vereniging", zegt de Kootwijkerbroeker. Jan Bettink was jarenlang administrateur, terwijl zijn neef Henk dit stokje overnam. De echtgenote van Gert de Groot steunt haar man met allerlei werkzaamheden, zoals zorgen voor rouwkaarten, de communicatie en advertenties. ,,Als ik druk ben, is mijn vrouw ook druk."

De vereniging huurt een lijkwagen (een zwarte Cadillac) van taxibedrijf Leewis uit Veenendaal. Deze is altijd beschikbaar en staat in een garage aan de Barnseweg, waar ook opslagruimte is voor kisten. Jan Brouwer uit Wekerom is de vaste chauffeur. ,,Volgauto's huren we ook van Leewis. Dat kunnen er soms wel tien tot twintig zijn. We hebben immers vaak met grote families te maken. Je hebt vervoer nodig van de kerken naar de begraafplaats. Soms doen ze dat op eigen gelegenheid." Condoleanties vinden meestal de avond ervoor in een kerk plaats, soms in een aula op de begraafplaats.

Volgens de twee heren kiezen mensen van reformatorische gezindte niet voor crematies, op basis van bijbelse gronden. ,,Je moet begraven worden zoals de Heere Jezus begraven is. Dat lees je in Mattheüs 28", zegt Van den Berg. Zijn collega wijst ook op de teksten in het Oude Testament, waar koningen altijd begraven werden. ,,De heidenen werden buiten de legerplaats gebracht en verbrand. Dus vinden we crematie eigenlijk een heidense gewoonte, al moeten we er wel voorzichtig mee zijn, want je komt op een gevoelig terrein. We lopen er niet mee te koop. Sommige mensen krijgen later spijt van crematies, omdat ze niet naar een graf kunnen. Onze vereniging trekt hier een duidelijke grens." De Groot verklaart dat de argumenten voor de keuze van crematie eerder liggen op het terrein van de financiën (goedkoper) en het milieu. Bij die laatste reden heeft Van den Berg zijn vraagtekens.

[ZELF DRAGEN] Van den Berg en De Groot geloven in een leven na de dood voor alle personen, of mensen nu gecremeerd of begraven zijn. ,,Iemand kan bijvoorbeeld ook een zeemansgraf krijgen. Of een persoon bij God in de hemel kan komen, hangt niet af van de manier waarop hij op aarde is overleden."

Bij begrafenissen signaleren de heren een tendens naar een keuze voor het zelf dragen van de kist. Daar waar vroeger negen van de tien keer werd gekozen voor formele dragers, is dit tegenwoordig precies andersom en doen naaste familieleden of vrienden dit zelf. ,,Ik vind het stijlvol als onze dragers dit doen, maar de betrokkenheid is groot als eigen zoons of dochters bijvoorbeeld hun vader of moeder dragen. Dat kan helpen bij de verwerking van het verdriet. Soms heb je iemand jaren verzorgd en dan vind je het moeilijk om een persoon op het laatst in vreemde handen te geven. Daar heb ik wel begrip voor."

Dragers van de vereniging hebben een vast tenue: een jas met tressen en een hoed. ,,Dat is een beetje ouderwets, maar wij vinden dat wel stijlvol. Vorig jaar is hier toch nog twintig keer gebruik van gemaakt."

De leden van het team staan elkaar bij, zeker bij bijzondere gevallen. Want ook de vijf gastvrouwen die koffie schenken, hebben een belangrijke taak. Dat zijn: Corine Bijl, Wilma Roelofsen, Wilma van de Glind, Maartje van de Brink en An van den Berg. ,,We zijn erg goed op elkaar ingespeeld. Overleg met predikanten is ook nogal eens van belang. In de loop der jaren hebben we die contacten opgebouwd en kennen we elkaars werkwijze. Zo let ik altijd scherp op de tijd tijdens de begrafenisdag, zodat mensen, de koster en ambtenaren niet hoeven te wachten." De Groot heeft ook goede contacten met steenhouwers, zoals Veluwehof Natuursteen in Voorthuizen.

[VERTROUWENSPERSOON] De begrafenisverzorger zegt dat hij geen last heeft van het feit dat hij werkt in een branche waar hij te maken heeft met veel verdriet. ,,Als ik om twaalf uur in bed lig, slaap ik vijf minuten later. Niet uit onverschilligheid, maar zelf kun je niet alles mee naar huis nemen. Het verschilt per keer, maar je bouwt in vijf dagen vaak een goede band op met families. Als iemand lang ziek is geweest, zijn er al veel voorbereidingen geweest, maar is een overlijden plotseling, dan moet je in een paar dagen nog veel organiseren. De grootste impact heeft het als het om jonge mensen gaat die zijn overleden. Met informatie die je in vertrouwen van families te horen krijgt, moet je heel voorzichtig zijn. Je went eraan om dit zo te verwerken, ook als het om zeer ingrijpende dingen gaat. En de Heere geeft je hier de kracht voor. Het is dankbaar werk als je toch iets kunt betekenen voor een familie. Je bent in die tijd eigenlijk een vertrouwenspersoon."

De Groot hecht aan nazorg in de weken na de begrafenis, waarin soms nog meer verhalen op tafel komen. Hij onderkent dat hier de grens met de taken van een ouderling uit de kerk dicht wordt benaderd. De Kootwijkerbroeker is lid van De Hoeksteen (Gereformeerde Gemeente in Nederland), terwijl Van den Berg lid is van de Hersteld Hervormde Kerk in Harskamp. ,,Kerkelijk hebben we nooit onenigheid, want we zijn allemaal reformatorische gemeenten. Ik zeg weleens dat we doordeweeks door één deur kunnen, maar dat we op zondag apart willen. Zo is kerkelijk Nederland nu eenmaal, en dat is nooit goed te krijgen, al zou ik dat graag willen, want die kerken zijn me allemaal even lief."

'Mijn tijden zijn in Uw hand' staat er in Psalm 31. Dus beschikt God over leven en dood, is de stellige overtuiging van beide heren. ,,Die tijden hebben wij niet te bepalen. Voor de Heere zijn duizend jaar als één dag en andersom, hier zijn geen leeftijden aan verbonden. We zullen een overlijden nooit toeschrijven aan toeval of noodlot, want de levenstijd is door God bepaald. Ik begrijp het wel als mensen zich afvragen waarom iemand op jonge leeftijd wordt weggerukt uit het leven. Dat je hiertegen in opstand komt. Maar als we dit in Zijn hand over kunnen geven en beseffen dat de Heere alles bestuurt, kun je steun ervaren. En is het goed. Zodat een gezin ook dichter bij elkaar komt. Maar het is weleens heel moeilijk, want we zijn en voelen ons echt niet beter dan anderen, ook al dragen we een zwart jasje. Het is erg mooi als mensen met Psalm 73 mogen zeggen: 'Na de dood is het leven mij bereid'."