Kees van Reenen

De aanleiding voor dit verhaal is een mail van Rienk en Tjitske Postma. Een paar weken geleden zagen zij een groep van zo'n vijftig ooievaars rondcirkelen boven Barneveld-Oost. Kennelijk op trek, net als roofvogels gebruikmakend van warme luchtstromingen.

De redactie van deze krant krijgt geregeld foto's opgestuurd van ooievaars die zijn gesignaleerd in de regio Barneveld. De ooievaars is terug van weggeweest, dat is duidelijk. Vroeger waren ze geregeld te zien, als ik me de verhalen van mijn grootouders goed herinner. Waar nesten waren, weet ik niet.

Daarna is het tientallen jaren 'stil' geweest rond de ooievaars, al zijn er jaarlijks waarnemingen, meestal van overvliegende ooievaars. In de gemeente Barneveld worden in 1983 voor het eerst twee bezette nesten gemeld via de website Waarneming.nl. Toch duurt het nog lang voordat ze in de hele gemeente volop aanwezig zijn. De Barneveldse vogelaar Daan Kuiper vult zijn Kootwijkerbroekse collega Van Reenen aan: ,,De eerste ooievaars bij Barneveld kwamen na plaatsing van een mast bij het Koetshuis van kasteel De Schaffelaar, pas een jaar of vijf geleden."

[KIKKERS UIT SLOTEN] De witte ooievaar - in het buitenland broeden ook andere soorten - behoort met een lengte van een meter en een vleugelspanwijdte van twee meter tot de grootste vogels van ons land. Herkenbaar aan zijn zwart-witte verenpak, aangevuld met knalrode stelten en snavel.

'De ooievaar op zijn lange poten, haalt de kikkers uit de sloten', luidt een oud-Hollandse spreuk. Dat was toen de sloten ook in de omgeving van Barneveld nog vol kikkers zaten.

In de jaren zestig ging het grondig mis. Onkruid- en insectenbestrijdingsmiddelen werden opeens overal toegepast, tot in de bermen van natuurgebied Het Paradijs toe.

Gevolg was dat de kikkers verdwijnen om op veel plaatsen nooit meer terug te komen. Dat is ook funest voor de ooievaars. Van de meer dan driehonderd paar in Nederland vóór de oorlog zijn er rond 1975 minder dan tien over. Dit heeft ook te maken met sterfte tijdens de trek (deels door jacht in landen als Frankrijk) en droogte in Afrika. Veel van ‘onze’ ooievaars vliegen namelijk helemaal naar de Sahel ten zuiden van de Sahara, hoewel er ook honderden in ons land overwinteren.

Vrijwilligers beginnen in 1969 fok- en herintroductieprogramma’s. Vanuit het Zuid-Hollandse ‘ooievaarsdorp’ Liesveld en buitenstations elders in het land keert de ooievaar terug. Inmiddels zijn er minstens duizend broedparen. Het helpt ook dat ooievaars graag gebruikmaken van speciaal ingerichte nestplekken, zoals een wagenwiel op een hoge paal.

[MOORDENAARS] Hoewel de Vogelbescherming nog steeds inzet op biotoopherstel, bijvoorbeeld door agrarisch natuurbeheer, waardoor ooievaars meer voedsel kunnen vinden - terecht, want daar profiteert de hele natuur van -, zijn er ook mensen die zich zorgen beginnen te maken. ,,Moordenaars zijn het'', vindt de Barneveldse vogelaar Berend Bakker. ,,Soms zie je ze er tien op een rij een weiland uitkammen en alles wat ze tegenkomen opvreten. We gaan er nog eens problemen mee krijgen.”

[SCHAFFELAAR] Inderdaad eten ooievaars niet alleen kikkers, maar bijvoorbeeld ook muizen en als het zo uitkomt kievitskuikens en grutto-eieren. Vogelbescherming benadrukt echter dat weidevogels in een structuurrijk grasland veel minder last hebben van nestrovers, zoals reigers en ooievaars.

Intussen is de trektijd weer aangebroken. Het ooievaarpaar van landgoed De Schaffelaar heeft deze zomer minstens één jong grootgebracht en het paalnest staat er inmiddels verlaten bij. Mogelijk vanwege de Ballonfiësta waren ze vorige week tijdens een bezoek aan het Barneveldse landgoed niet te vinden.

Rienk Postma
Foto: Rienk Postma
Een groep ooievaars boven Barneveld.
Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Een ooievaarmannetje en -wijfje blijven elkaar vaak hun hele leven trouw.