Kees van Reenen

Het motregent, maar daardoor laten de natuurliefhebbers zich op deze zaterdag niet weerhouden om mee te doen aan de IVN-excursie naar de heide bij Stroe. Regen is voor de natuur nog steeds erg welkom. Nadeel is dat de bijen dan nauwelijks vliegen, en dit is eigenlijk een bijenexcursie.

Van den Berg heeft zich na de algemene opleiding tot natuurgids gespecialiseerd in de zoemende bestuivers, die zo belangrijk zijn voor de voedselvoorziening én de natuur. ,,Imkers maken afspraken met Staatsbosbeheer hoeveel kasten ze op de hei of in een ander natuurgebied mogen zetten. Als ze te veel volken laten vliegen, komen de wilde bijen in het gedrang.”

Hij laat een afbeelding zien van de honingbij en een zoekkaart met enkele van de honderden wilde bijen die Nederland rijk is, waaronder de hommels. ,,Let op het achterlijf, daaraan kun je de meeste herkennen.”

[STEKEN] Met dat achterlijf kunnen bijen ook gemeen steken, maar dat doen ze zelden, want dat overleven ze zelf niet. Meestal zijn bijen rustig, alleen als je voor een invlieggat staat, kunnen ze zich bedreigd voelen en agressief worden, waarschuwt Van den Berg.

Terwijl het blijft miezeren, wandelt de groep door het bos richting het open veld. Op een open plekje bloeien de eerste heideplanten. Ze geven het groenbruine bos kleur; ook paars kan mooi zijn. Dan schemert er licht tussen de bomen door en daar strekt zich de heide uit, uitbundig bloeiend. Paarse velden worden afgewisseld door geelbruin gras, een strook kaal stuifzand en hier en daar groepjes bomen.

Langs de rand van de hei ligt een laagte. ,,Dit is de Houtbeek'', vertelt de gids. ,,Die heeft hier altijd ergens gelopen, was bijna onzichtbaar geworden en is nu opnieuw uitgegraven. Alleen de bron is nog niet teruggevonden. Hopelijk gaat hij door het uitgraven toch opnieuw stromen.” Toch staat de beek nu nagenoeg droog. ,,Doordat het deels een regenriviertje is, wisselt de waterstand behoorlijk. Nu is het nog steeds vrij droog.”

[SCHAPENGRAS] De regen lijkt ook werkelijk op te houden als de groep een strook hei inloopt waar prachtige grote struikheiplanten bloeien tussen een schrale pioniervegetatie met schapengras en dwergviltkruid. Intussen vertelt de gids over de moeilijkheden waar hedendaags natuurbeheer mee te kampen heeft.
,,Door stikstof uit de lucht vergrast de hei en moet er af en toe geplagd worden. Maar dan staat een ambtenaar klaar die zegt: 'Stop, eerst meten'. En dan blijkt de grond soms vervuild te zijn en mag hij niet afgevoerd worden. Bovendien slaan er na plaggen massaal berken op, die snel groeien en diep wortelen. Na het afmaaien komen ze gewoon terug.”

,,Vreten schapen de berkjes niet?”, vraagt iemand. ,,Alleen als de boompjes nog klein zijn”, legt Van den Berg uit. ,,En uittrekken, dat zo goed werkt bij vliegdennen, gaat niet. Gif spuiten mag niet meer. Het enige dat werkt, is nu bedacht, is maaien en daarna doodspuiten met heet water. Veel werk en betaalde arbeid is duur. Daarom zijn voor natuurbeheer tegenwoordig veel vrijwilligers nodig.”

[GRIJZIGE BIJ] Intussen speuren twintig ogen de heidestruiken af, op zoek naar bijen. Een paar vliegen zijn actief, maar daar blijft het bij. Totdat Barnevelder Catharinus den Boon en zijn dochter Lydia een bijtje ontdekken. Kleiner dan de gewone honingbij en grijzig; het achterlijf is donker- en lichtgrijs gestreept en wat hariger dan van de honingbij. Duidelijk een wilde bij, maar het beestje blijft niet stilzitten, op naam brengen wordt lastig.

Waarschijnlijk een zandbij, denkt de gids. Met dit weer zijn ze te rusteloos om zich goed te laten bekijken: ,,Effe droog - gauw wat halen, snel weer terug.” De bij verdwijnt en de regen verschijnt, het is nu menens. Van den Berg besluit de excursie te beëindigen. De gewoonlijk aanwezige bijenkasten blijken er trouwens ook niet te staan. Wie weet komt er volgend jaar een nieuwe kans. De Stroese Heide is in elk geval een bezoek waard, met of zonder bijen.

Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
De heidezandbij is een van de wilde bijensoorten die op de hei leven.
Kees van Reenen
Foto: Kees van Reenen
Deelnemers aan de IVN-excursie zoeken bijen op de Stroese Heide.