Door Jurre Jochemsen

Is hij nou hoogbegaafd, doet hij zich anders voor dan hij is, of is hij toch een beetje gek? Wat bezielt Spelt eigenlijk allemaal? Hij werpt, in zijn bijzonder sober ingerichte woonkamer een blik in het verre verleden. Zijn twee naamloze parkieten luisteren mee. ,,Dat zijn mijn werkgevers: ze vreten en ze schijten maar door."

Spelt werd geboren aan de Amersfoortsestraat in Barneveld. Wat dat betreft ben ik ook een echte Barnevelder, hoewel ik ook een tijdje in Voorthuizen heb gewoond. Hoe lang dat was? Nou, dan moet ik toch even op mijn rekenmachine kijken. Oh ja, nu zie ik het. Zo'n zeven procent van mijn leven heb ik daar gewoond. Maar goed, al gauw ging ik weer terug naar Barneveld hoor."

Zijn jeugd was niet altijd even prettig. ,,Het 'reformatorische gedoe' van mijn ouders beviel me niet zo. Toen mijn vriendjes buiten aan het spelen waren, moest ik van pa en ma naar catechisatie. Ik moest leren wat er in de Bijbel stond, terwijl mijn vriendjes aan het voetballen waren. Daar had ik wel eens moeite mee. Ik was ook wel een eigenwijze snotneus hoor toen. Maar goed, dat ben ik nu eigenlijk nog steeds."

Spelt had wat moeite met de dogma's van de kerk. ,,Ik had ook een beetje de schurft aan de teksten in het Oude Testament. Maar begrijp me niet verkeerd, ik ben nog altijd wel christelijk hoor. Ik noem mezelf rooms-katholiek."

Is zijn liefde voor die kerk niet verminderd door de misbruikschandalen aldaar? ,,Nee, hoor. Media dikken het allemaal veel te veel aan en spreken heus niet altijd de waarheid. Het werd ook allemaal veel te vaak opgerakeld. Nee, ik kan er weinig mee, al die verhalen over die misbruikschandalen. 'God, leer me het onrecht verdragen'. Zo sta ik in het leven."

Dat onrecht viel hem al op vroege leeftijd ten deel, zo kijkt de Barneveldse zeventiger terug op een zware episode uit zijn leven. ,,Toen ik vier was, kwam ik onder een Harley Davidson-motor terecht. Verschrikkelijk, ik had wel dood kunnen zijn. Het heeft me een schedelbasisfractuur opgeleverd. Dat heeft er natuurlijk wel ingehakt, ook in mijn latere leven."

Daar overheen kwam een ernstige voedselvergiftiging. Spelt blikt terug op een vakantie in het Spaanse Torremolinos, in 1969. ,,Ik was de zee ingegaan en dreef te ver af. Ik raakte een beetje in paniek en slikte veel te veel water in toen ik terug naar de kust wilde zwemmen. Op een bepaald moment zag ik de kustlijn amper meer, maar gelukkig redde ik het om terug te zwemmen. Maar daarna heb ik wel een paar dagen helemaal voor pampus gelegen. De teer kwam uit mijn kont en ik was helemaal van de kaart. Daar heb ik ook heel lang last van gehouden. Pas dertig jaar later is duidelijk geworden dat het een voedselvergiftiging is geweest, door het vieze zeewater dat ik had binnengekregen. Och, wat heb ik veel medicijnen moeten slikken."

Zijn reis naar Spanje was logischerwijze niet zijn mooiste reis die hij ooit heeft gemaakt. ,,Nee, dat was een vakantie met mijn ouders in Noorwegen, dat kan ik me nog goed herinneren. Wat een mooie watervallen, wat een prachtige bergbospaden. Geweldig. Buiten Europa ben ik nooit geweest trouwens."

Over zijn ouders gesproken. De vader van Jan, Cornelis, had een eigen kuikenboerderij, op de plek waar het huidige Rhetap gevestigd is, aan de Amersfoortsestraat. Jan zelf kwam er ook al snel aan het werk. ,,Het was hard en zwaar werk, ik kijk er niet met al te veel plezier op terug."

Zijn moeder, een joodse, Johanna Wilhelmina Speelberg, was huisvrouw. ,,Er was natuurlijk veel angst in de Tweede Wereldoorlog, maar gelukkig is ze nooit opgepakt."

Over zijn broer en twee zussen, respectievelijk uit Zeist en Barneveld, wil Spelt het liever niet hebben. ,,Zij leven een heel ander leven dan ik. Daar waar ik een echte socialist ben, is mijn familie één grote VVD-kliek. Ik heb weinig contact met mijn familie."

Spelt hield en houdt zich vooral bezig met lange wandelingen en fietstochten. ,,Dit werkt voor mij als meditatie, ik ga lekker nadenken en verkeer dan in een soort retraite. Uren achter elkaar fietsen of wandelen, heerlijk. Lopen deed ik altijd naar Amersfoort, fietstochten leidden tot Duitsland aan toe. Ik reed vaak naar Kleve en Essen, puur voor mijn lol en uitdaging."

Hoe denkt Spelt dat de meeste mensen hem zien? ,,Ik denk dat ze me maar een gek vinden. En daar hebben ze in zekere zin wel gelijk in. Ik heb periodes dat ik echt manisch-depressief ben. Gelukkig is dat niet altijd zo hoor. Ik heb het verder prima, hoewel er over twee jaar wel iets vreselijks moet gebeuren." Dat heeft betrekking op zijn diabetes. ,,Over twee jaar moeten mijn benen eraf. Ik kan me niet aan het dieet houden. De mate van het afsterven in mijn benen moet bekeken worden. De kans is groot dat ze eraf moeten; ik hoor dat later definitief."

Wat heeft Spelt allemaal gedaan in zijn werkzame leven? ,,Nou ja, ik heb dus een tijd bij mijn vader gewerkt. Verder heb ik maar liefst 31 jaar gewerkt bij Schothorst, een bedrijf aan de Stationsweg dat aan fietsvelgen deed. Ik was daar chef van het magazijn. Hoeveel mensen ik onder me had? Niemand, ik was gewoon verantwoordelijk voor het reilen en zeilen in het magazijn. Helaas ben ik twintig jaar geleden ontslagen door een reorganisatie. Over de honderd mensen werden ontslagen. Toen was ik dus 55 jaar en dat was natuurlijk wel een pijnlijk moment. Wel moet ik zeggen dat ik het zag aankomen; het ging al tijden slecht daar. Oh ja, ik vergeet nog wat. Ik heb nog vier jaar in de Gelria-fabriek gewerkt."

Geloof is en blijft een belangrijk item in het leven van de Barnevelder. Hij gaat als gezegd naar de rooms-katholieke kerk, naar de Catharinakerk maar ook naar de Protestantse Gemeente Barneveld (de PGB). ,,Ik ga één keer in de week naar de kerk en dat geeft me rust en troost. Ook daar leert God me dat ik het onrecht moet zien te verdragen. Ach, dat gaat me wel redelijk af hoor."

Vrouwen hebben over het algemeen vaak ontbroken in het leven van Spelt. ,,Daar wil ik het liever niet al te lang over hebben. Laat ik zeggen dat ik te veel eisen stel aan vrouwen. Ik ben ook wel redelijk gericht op acties van de vrouw in het bed. Ik was altijd meer van de eendaagse relaties met een vrouw."

Over zijn persoonlijke problemen als manisch-depressief patiënt, wil de geboren en getogen Barnevelder het niet al te lang hebben. ,,Mijn ziekte komt heel verschillend tot uiting. Ik heb namelijk schommelingen in mijn gevoelswereld. Soms is dat wel heel erg hoor, dan ben ik alle besef van tijd, ruimte, geheugen en herinnering kwijt. Dat is naar, maar ik erger me niet. Het is een gegeven. En dat ze me gek vinden, maakt me niet uit. Ik wil ook graag authentiek zijn. Waarom zou ik ook speciaal mijn overhemd aandoen straks voor de foto in de krant. Nee, hoor, ik vind het zo prima hoor."

Is hij wel eens bang voor zelfmoord? ,,Nee, dat doe ik mezelf niet aan. Daar ben ik van overtuigd. Lastig is wel dat ik 's nachts af en toe heel moeilijk slaap. Wat ik dan doe? Dan ga ik muziek luisteren en wandelen. Wat ik dan zoal luister? Het is vooral marsmuziek van het Leger des Heils."

Over de Nederlandse politiek heeft hij een duidelijke mening. Hij ziet een groot gevaar in de PVV van Geert Wilders, met name op het gebied van 'Europa'. ,,Hoewel ik ook vaak op GroenLinks heb gestemd, heb ik ook regelmatig gestemd op religieuze partijen. De laatste keer bijvoorbeeld was het de ChristenUnie. Maar ik erger me dood aan Wilders. Die aanhangers zijn racistisch en fascistisch; ik zie dan ook geen verschil tussen Wilders en Hitler. Ik erger me trouwens aan de artsen in Duitsland. Ze hebben nooit echt durven schrijven dat ook Hitler een manisch-depressief patiënt was. Ook vind ik het verschrikkelijk hoe moslims door Wilders worden weggezet. Daar word ik zelfs een beetje verdrietig van." Ook heeft Spelt naar eigen zeggen een broertje dood aan energiemaatschappijen. ,,Ik weet zeker dat het aantal grondstoffen dat in de wereld aanwezig is, lager is dan dat die maatschappijen aangeven. Ik ben bang dat de energieprijzen op een gegeven moment hoger worden dan onze hypotheken."

Hoe kijkt Spelt tegen de nationale media aan? Leest hij ook regionale kranten? ,,Helaas kan ik geen kranten meer lezen doordat ik concentratieproblemen heb. De journaals kijk ik wel evenals het programma Aktuelle Stunde, elke dag rond 19.00 uur op het Duitse WDR 3. Dat is echt mijn lievelingsprogramma. Verder kijk ik niet zoveel televisie hoor. Wat ik dan doe overdag? Ik verkeer vaak in, zoals ik het altijd noem, lethargische fases. Dan doe ik niet zoveel. Verder loop en fiets ik nog altijd graag hoor."

Voorheen was Spelt vaak te vinden in de bibliotheek. ,,Maar nu niet meer", zo is de Barnevelder stellig. ,,Dat is allemaal veel te duur geworden. Ik moet rondkomen van een uitkering van niet meer dan 19,29 euro per dag. Dat is geen vetpot, wel? Tot slot wil ik je een gedicht voorlezen dat ik, poëtisch filosoof, graag aan de lezer wil meegeven. Het heet Blauw Licht."

 

Ach wat hoor en zie ik toch?

Dat blauwe licht in de verte.

Ik wou dat ik beter horen mog.

Dat het leven zich zo vernauwerte.

Men heeft steeds minder geloof.

We weten het altijd beter.

Het is het geweten, dat ik beroof.

Mijn ego is een uitvreter.

Of mis ik soms Christus licht?

Kijk, ik ben vaker voor het donker gezwicht.

De zwarte kracht is echter een ronker.

Daar gaan de hulpvoertuigen.

Gods plan gaat nooit kapot.

Mensenplannen gaan in duigen.

Op Golgota hangt de zoon van God.

 

Jan Spelt vindt het dan toch echt tijd om af te ronden. ,,Ik heb al veel te veel verteld, het is leuk geweest voor dit interview. Het is uiteindelijk toch 'Ieder voor zich, God voor ons allen.' Daar wil ik het maar bij laten."