Fija Nijenhuis

Anton van Zwetselaar (1930-2000) liep zijn hele leven over van de ideeën. En voerde ze nog uit ook, vaak letterlijk met zijn eigen handen. Hij bouwde zelf het zes meter hoge ei, in 1957. Het werd het eerste drive-in-restaurant van Nederland, zegt zijn zoon Marc (50) die in 1988 de zaak van hem overnam. ,,Na de oorlog ging hij reizen en in Amerika kwam hij op dit idee. Hij maakte van Het Ei een triple drive: het had drie raampjes waar je met je auto kon voorrijden en eten kon bestellen. Hij wilde zo'n afhaal-ei bij elk tankstation in Nederland introduceren, maar niemand zag er iets in. En moet je nu kijken.'' Zelfs om de hoek bij Het Ei zit een bekend drive-in-restaurant.

,,Mijn vader was zijn tijd ver vooruit. Alleen: hij besprak zijn ideeën met iedereen en dat was niet altijd handig, want wat gebeurde er vaak: anderen ging ermee aan de haal. Ik ben strategischer. Ik hoef ook niet zoveel publiciteit, zoals hij. In de schaduw is het koeler. Dat lukt me nu al dertig jaar.''

Marcs opa en oma, Antons ouders, begonnen het restaurant in 1932, onder de naam De Viersprong. Het was toen gevestigd in het pand waarin nu het Kantonese restaurant East zit, naast het huidige afhaalrestaurant Het Ei, dat in 2001 gebouwd werd door Marc.

[WESTERBORK] Anton was veertien jaar toen hij ging helpen in de keuken van De Viersprong. Dat was in 1944. De Tweede Wereldoorlog hakte er diep in bij het gezin. Vader Teunis voegde zich bij het verzet en moest dat met de dood bekopen: hij werd aan het eind van de oorlog gefusilleerd. Moeder Antonia kwam in het concentratiekamp in Westerbork terecht, maar overleefde en keerde terug naar Terschuur. Zij besloot de zaak na de oorlog voort te zetten. Anton hielp mee, maar was onrustig. ,,Hij had het zwaar gehad in de oorlog en mijn oma zag dat. Ze zei tegen hem: 'Hier heb je geld, ga maar.' Hij was best jong nog, toen.''

Anton zwierf jarenlang hele periodes rond over de aardbol. Zijn toptijd beleefde hij bij een circus in Australië, waar hij acht maanden lang mee rondtrok. ,,Ik kreeg het er niet voor niets want ik moest alles aanpakken'', vertelt hij hierover in 1964 in de Barneveldse Krant. ,,Maar wat het leven in het circus betreft, ik vond het ideaal. Je was er zo echt een vrij man.'' Zijn hele leven bleef hij gek op rondtrekkende, artistieke gezelschappen. Ooit kocht hij zes spiegeltenten met het idee die te verhuren, vertelt Marc. Een ervan staat nog steeds achter het restaurant. Anton gebruikte die ook zelf voor optredens, samen met een grote variëteit aan artiesten. Er werden zelfs televisieprogramma's in de tent opgenomen.

Het reizen in de jaren na de oorlog bracht bij Anton allerlei ideeën voor het restaurant naar boven. Zoals de drive in, maar ook het idee om voortaan één specialiteit te gaan aanbieden. Nederland kende destijds nog geen specialiteitenrestaurants, zegt Marc. ,,Mijn vader proefde dat na de oorlog het

Amerikaanse vrijheidsdenken veel invloed had in Nederland. Hij dacht: 'Ik zit in Barneveld, wat zou ik kunnen doen? We hebben hier kip, we hebben hier ei. Laat ik het eerste Eierrestaurant beginnen.' Na een aantal jaren is hij ook kip gaan braden en werden we het Barnevelds Kippen- en Eierenrestaurant.''

[HET BEEST] Anton vertelt er zelf over in het krantenartikel uit 1964: ,,Ik zag dat er vraag kwam naar een kippenmenu. Toen de eerste klant daarvoor kwam, wilde ik geen nee verkopen. Twee uur lang liet ik het gezelschap op de gebraden kip wachten. 't Was een hele toer, maar ik kreeg het beest gaar. Intussen maakte mijn moeder met de klanten een praatje.''

En hij kón het, kip braden, zegt de Barneveldse, inmiddels gepensioneerde slager Jan Joosten in een artikel op zijn eigen website. ,,In ons land heeft deze eigenzinnige, inspirerende man het kippen braden in die tijd verheven tot kunst. Tout Nederland at kip in zijn restaurant en dan denk ik aan bekende mensen van televisie en radio. Zelfs wereldsterren hebben daar gegeten.'' Joosten constateerde het allemaal met zijn eigen ogen, want als jongen van vijftien had hij een bijbaantje bij Van Zwetselaar, in de keuken. Zijn taak: ,,Sla wassen, bakjes vullen met eigengemaakte appelmoes, enzovoort.''

Anton was een ambachtsman, vertelt Marc. Hij had tijdens de oorlog de ambachtsschool gedaan, die in die jaren nog bestond uit 'alles' leren. Geen specialiteitenrestaurant toen, maar ook geen specialiteitenopleiding dus. ,,Hij bedacht iets en kon het zelf maken. Hij was creatief én technisch zeer handig.'' Een bijzondere combinatie in één mens. Wat zijn vader niet had, was zakelijkheid. Geld interesseerde hem veel minder. Misschien wílde hij er zich als vrije geest ook helemaal niet mee bezighouden. ,,Hij was ook wars van overheidsbetutteling'', zegt Marc. ,,Gelukkig kwam in 1961 mijn moeder in beeld, Marianna. Ze had in het bankwezen gezeten. Zij ging het zakelijke deel op zich nemen.''

Zo kon Anton zich blijven storten op de creatieve kant van het bedrijf. Hij personaliseerde het restaurant tot in de kleinste details. ,,Werkelijk overal zette hij het logo van het restaurant op. Stoelen, tafels, kopjes, suikerzakjes, onderzetters, menukaarten. Hij tekende en ontwierp alles zelf.''

Jarenlang runden Anton en Marianna als stel de zaak. En al was Marianna de realistische van de twee, ook zij was allerminst een gemiddeld mens, blijkt uit Marcs verhaal. Zo hielden zijn ouders vossen als huisdieren. ,,Die hadden ze in het bos gevonden, het waren tamme beestjes. Ze woonden als het ware in het wijnrek in het restaurant. Daar lagen ze dan lekker te slapen terwijl de mensen zaten te eten.''

[NIET VOEREN] Maar de onrust in Anton bleef. Geregeld verdween hij om een tijdje te gaan reizen. In 1974, twaalf jaar na hun huwelijk, gingen Marcs ouders uit elkaar. ,,Ik was toen zes en hun enige kind. Zakelijk zijn ze altijd verbonden gebleven. Ik ben opgegroeid bij mijn moeder. Als het druk was bij Het Ei, zette ze me in de box ervoor. Ze zette er als grap een bordje bij: 'Niet voeren'. Tot twee jaar geleden hielp mijn moeder nog mee in het restaurant. Nog steeds vindt ze het leuk, maar ze is 75, ze mag van mij niet meer.''

Zijn vader was óp toen hij 58 was, vertelt Marc. Dat was in 1988, het jaar waarin hij de zaak overnam. ,,Anton is hier blijven wonen, tot zijn dood in 2000. Hij had zijn eigen camper op het terrein, een Amerikaans exemplaar van dertien meter lang. Hij was er lang niet altijd, want hij bleef veel reizen. Zo gauw het weer wat slechter werd, pakte hij zijn tasje waarin precies een creditcard, onderbroek, sokken en tandenborstel pasten. ,,De rest kun je kopen'', zo redeneerde hij. Hij heeft het principe van 'traveling light' zo'n beetje uitgevonden. Hij stapte op de bus en vervolgens kreeg ik een fax uit

Australië, waar hij dan op bezoek bleek te zijn bij een oude vriend. En later uit Ambon en weer later uit Canada. En in de lente kwam hij altijd terug.''

In 2004 werd het Barnevelds Kippen- en Eierenrestaurant gesloten en verkocht. Het afhaalrestaurant Het Ei, dat sinds 1957 bestond, bleef in de familie en werd voortgezet in het pand dat Marc had laten bouwen. Vijfhonderdvijftig zitplaatsen telt de huidige onderneming nu, die zeven dagen per week is geopend. Kip is nog altijd de specialiteit van het huis en Marc is er trots op. ,,Ze is bij ons knetterhoog op smaak. We gebruiken onze eigen, speciale kruidenmengsels. Als we ergens op vakantie zijn en we eten kip, zeggen onze kinderen vaak: geef ons maar de kip van Het Ei.''

Marc noemt zijn vader een gedreven man, met veel gevoel voor de tijdsgeest. Of hij in de wieg gelegd was voor de horeca? ,,Hij zag het als zijn morele verplichting om de zaak over te nemen, na het overlijden van zijn vader. Voor mij was het anders, het was echt een keuze om dit werk te gaan doen. De familiespreuk luidt: dit werk is onze betaalde hobby. En ja, we hopen dat onze kinderen de zaak later overnemen en voortzetten als vierde generatie horecaondernemers op dit terrein.''

[ICOON] Verschillende plaatsgenoten begrijpen er niets van dat er nooit een straat genoemd is naar Anton van Zwetselaar. Zo schrijft oud-slager Joosten in zijn internet-artikel: ,,Een man die Barneveld zo gepromoot heeft en een ambassadeur voor ons geweest. Waarom is er naar deze onvergetelijke plaatsgenoot, bijna een icoon, nog steeds geen straat vernoemd in onze gemeente?''

Marc houdt zich op de vlakte. ,,Ik hoorde dat de Barneveldse SGP het A1/A30-knooppunt Het Ei wil noemen. Ik vind het best leuk, als de afrit naar ons maar open blijft.''

Zou hij het bordje willen onthullen als er een straat naar zijn vader genoemd wordt? ,,Het ligt eraan welke straat het is. Het idee van mijn vader was om de Rijksweg om te dopen tot De Kippenboulevard.'' Wie weet. In Drenthe hebben ze sinds kort een Hunebed Highway. Zoals gezegd: Anton van Zwetselaar was zijn tijd ver vooruit.

Van Zwetselaar
Foto: Van Zwetselaar
Van Zwetselaar
Foto: Van Zwetselaar
Van Zwetselaar
Foto: Van Zwetselaar