Door Freek Wolff

Voor enkele weken heeft Alide onderdak in een stacaravan op een camping in Voorthuizen. Het Reformatorisch Dagblad ligt in een mand en het boekje 'Voor u verbroken' over het avondmaal op tafel.
Op 20 oktober 1964 werd ze geboren in Barneveld in een gezin met twee broers en twee zussen. Alide is er één van een tweeling en opmerkelijk is dat haar 'wederhelft' weinig heeft met ontwikkelingswerk. Alide werd verpleegkundige en werkte liefst 21 jaar in de wijkverpleging in plaatsen als Kootwijkerbroek, Stroe, Lunteren en Ede. Toch kriebelde het altijd al om richting Afrika te vertrekken, hoewel het Alide tegelijkertijd griezelig leek.

Je bent uiteindelijk niet in Malawi gaan werken vanwege het avontuur?
,,Totaal niet. Toen ik jong was, werd dit al in mijn hart gelegd. Ik heb warmte voor die mensen en kreeg een verlangen om daar meer mee te doen. Het moest voor mij ook Gods leiding zijn. Ik moest me geroepen weten. Het is een lange, moeilijke voorbereidingstijd geweest.''

Hoe is dat proces gegaan?
,,Ik moest alles leren opgeven. We zitten hier vast aan onze zogenaamde aardse 'zekerheden'. Alles moest eraf. In 2001 heb ik drie maanden meegedraaid met een project om te zien of ik het aankan en vroeg ik aan de Heer of hij me dat wilde laten zien. In de kerk werd dat bevestigd met teksten uit Jesaja en Jozua 1 vers 8 en 9. Daaruit bleek dat ik onvoorwaardelijk vertrouwen moet hebben en dat er dan een weg open gaat. Maar de contacten met organisaties werden allemaal afgebroken. Ook nadat ik in 2005 en 2007 in Malawi was, werd het niet duidelijk of ik voor een ziekenhuis of een weeshuis moest kiezen. Later, bij een cursus, sprak een docent in mijn richting over de metafoor van een vogelnest, waar vogels in en uit kunnen vliegen en over Psalm 84. Daar lees je: 'Als de Here het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de werklieden'. Zo is het ook. Als de Heer je niet leidt, doe ik niks. Hij heeft me nooit aan iets laten ontbreken en is goed voor ons. Je bent in goede handen.''

Predikanten zeggen dat mensen vaak op bijbelteksten wachten...
,,Ja, maar ik denk dat we moeten leren zien hoe de Here de wegen leidt en dat we die gehoorzaam volgen. Ik heb heel erg geduld en zelfverloochening moeten leren. Dat hoorde ik tijdens een kerkdienst die regelrecht voor mij leek te zijn. Mijn hart ging open voor het weeshuis en het werd gesloten voor het ziekenhuis. De Heer gaf plaats voor liefde en acceptatie van de naaste.''

En toen je er eenmaal was, viel het niet mee.
,,Omgaan met een andere cultuur is moeilijk. Anderen hebben wel gezegd: 'ga toch weg'. Of ik dacht: 'laat me gaan'. Maar Hij heeft nooit gezegd dat ik mijn koffers moest pakken. Ik moest mét die mensen door de ellende heen. Dat was niet altijd gemakkelijk, maar Hij heeft me geholpen en toch weer bemoedigd. Ik ben ook weleens teruggefloten als ik het op eigen kracht wilde doen.''

Wat is moeilijk in de Malawiaanse cultuur?
,,In Nederland houden we van orde, regels, structuur, afspraken en vooruit denken. Die aspecten kennen ze daar niet zo. De mensen met wie je werkt zeggen dan: je begrijpt onze cultuur niet. Ze vallen hun eigen mensen niet af en zo word je monddood gemaakt. Dat is een worsteling. Dan moet ik vaak denken aan Abraham die een vreemde in een ander land was. We moeten ook niet op een voetstuk gaan staan, maar aandacht en liefde geven. Ik voel me toch verbonden en houd van de mensen.''

Wat botst er dan weleens?
,,Ze worden boos als ze taak op taak krijgen. Ik wil graag dat er regels zijn voor kamers die opgeruimd worden. Orde geeft rust in je leven. Een grote taak is het opvoeden. Moeders moeten dan het conflict aangaan met hun kinderen en dat vinden ze lastig en mijden ze liever. Dit is ook het spanningsveld tussen de warme Afrikaanse cultuur en de koude westerse cultuur. Het sociale is belangrijk in Malawi en daar passen geen conflicten bij.''

Dat is niet eenvoudig dan.
,,Ze zeggen over mij: 'Mama is niet mis'. Ik ben duidelijk, recht door zee. Ze gaan nadenken over hun gedrag en leren het benoemen. Maar zwakte aangeven, pas niet zo in hun cultuur. Dat toon je niet. Ja, wel op een begrafenis, dan krijsen ze alles bij elkaar. En de volgende dag gaat het leven gewoon verder. Dan vragen ze niet meer naar het gemis, maar voor mij hoeft het dan niet afgesloten te zijn. Diepe emoties komen daar eigenlijk niet echt op tafel. Maar ze worden in Malawi natuurlijk heel veel geconfronteerd met de dood, vooral door malaria en aids.''

Nu werk je voor Grace Farming Development Programme. Wat is het laatste nieuws?
,,Drie jaar geleden leek het erop dat we het project moesten sluiten. Maar we moesten op Hem vertrouwen en door de zure appel heen bijten. Nu ligt er een visie met bouwplannen. Van vier bestaande weeshuisjes wordt er één afgebroken en zal er een gebruikt worden als kliniek, een als kantoor en een als bibliotheek- en computerruimte. Het bestuur wil nu vier nieuwe weeshuisjes bouwen waar twaalf kinderen in kunnen wonen. Hier moet één moeder permanent aanwezig zijn. We nemen hier weduwen voor aan. De leeftijd van de kinderen is van 5 tot en met 23 jaar. We willen dat splitsen, zodat de grotere minder invloed op de kleintjes hebben en zelfstandiger worden.''

Hoe kijk je nu naar jouw bijdrage aan het werk op deze plek?
,,Ik ben opgevoed met dat we van nature als mens niet goed zijn. Ik ben niet beter. Maar dan zie je ook de goedheid van Hem en dat geeft ruimte naar mensen toe. Het brengt je tot elkaar. En ik ben er best trots op dat aandacht en liefde voor kinderen vruchten afwerpt. Zo was er een gehandicapt kind dat geen sociale contacten had. Nu omhelst ze je en zingt ze voor het vaderland weg. Dan denk ik: wauw, dit heeft ook mogen gebeuren, mede door mijn inzet.''

Je zegt dat de Malawiaanse streek aan de grens van Mozambique voor ongeveer 93 procent islamitisch is qua geloof. Botst dat niet met christenen?
,,Nee, dat is heel verbazend. Op ons terrein houden we 'fellowship'-diensten. Je kunt de moslims respecteren, zoals het laten besnijden van de jongens. En we vertellen ze wel van de Bijbel, maar ze hoeven geen protestants christen te worden. Wel moeten ze onze christelijke waarden aanvaarden en dat maakt het bij kinderopnames weleens moeilijk. Ze zijn bang dat hun kinderen niet meer terugkomen. Wel is het zo dat ik in mijn hart de kinderen graag in aanraking wil brengen met Gods Woord. Maar de sfeer is hier goed.''

En de regering?
,,Die wil weeshuizen sluiten, zodat jongeren 'sufferen' in de stad en zelfredzaam zouden worden. Dan vraag je je af of Malawi wel wil veranderen. In sommige dorpjes is slechts één waterbron waar ook de dieren drinken. Daar zie je veel onwetendheid. Maar we moeten waakzaam zijn om er niet het westen van te maken. Aansluiten bij hun cultuur met trouw, verantwoordelijkheid en plichtsgevoel.''

Meisjes worden al jong uitgehuwelijkt...daar is niks aan te doen?
,,Na hun dertiende trouwen ze dikwijls en krijgen ze kinderen. Het zal je kind maar zijn. Het is het overdenken waard, maar je vraagt je af of dat een goede toekomst is als ze op die leeftijd al met een kind op hun rug lopen. Wij kijken naar de ontwikkeling van het kind en het land. Zelfredzaamheid leer je met studie en vaardigheden. Daarom proberen we jongeren langer bij ons te houden.''

Wat heb je van je ervaringen zelf geleerd?
,,In Nederland hebben we de Reformatie gehad en is er veel bijbelkennis. Maar heeft al onze welvaart ons dichter bij de Heer gebracht? In Malawi zie je dat de bevolking de armoede, nood en beperkingen accepteert en draagt. Daar heb ik bewondering voor. Je hoort er bijna geen klacht, ook niet als je slechts één keer per dag kunt eten. Terwijl wij al commentaar hebben als er geen melk meer in de schappen staat. Dat is een schril contrast. Mensen zijn daar snel dankbaar, christenen en niet-christenen. Aan de andere kant heerst daar veel corruptie. Maar goed, hoeveel christenen in ons land betalen veel zaken ook zwart?''

Je bent vrijgezel. Had je nooit zelf een gezin willen hebben?
,,Ja, ik had altijd een groot gezin willen hebben, maar ik ben vrij nuchter. Ieder persoon zoekt mensen om zich heen, dat is menselijk. Maar de Here had een ander plan voor mij. Nu heb ik een heel groot gezin in de weeshuizen van Namwera. Maar zeg nooit nooit. Tegelijk heb je weer met deze andere cultuur te maken. Er heerst een andere vorm van respect naar elkaar toe. Zo is eten koken de taak van de vrouw en als dat niet op tijd klaar staat, mag een man haar slaan. Iets anders is het direct antwoord geven, zoals wij dat kennen. Dat doen ze daar vaak niet. Maar ik ben niet gefrustreerd en ervaar een stuk leiding in mijn leven. De Here heeft een bedoeling, een plan met ieders leven, ook al begrijpen we dat niet altijd.''