Door Wouter van Dijk

Niet zeuren, de schouders eronder en gaan. Die wijsheid zou bij Van Manen in de wc op een tegeltje kunnen staan. ,,Ondernemerschap zit in mijn bloed, net als hard werken", zegt de geboren Kootwijkerbroeker. Het is even kiezen aan welke tafel in woonthemacentrum Van Manen aan de Dr. Willem Dreeslaan hij plaatsneemt. Of hard werken hem verder gebracht heeft in zijn leven, lijkt een overbodige vraag.

,,Mijn vader Gijs had een gemengd veebedrijf met koeien, kippen en varkens. Er moest altijd van alles gebeuren en alle kinderen, acht in totaal, werkten dan ook mee. Toegegeven, natuurlijk hadden we daar niet altijd evenveel zin in, maar een straf vond ik het nooit."

De wieg van Van Manen stond in 1956 aan de Krollerweg. ,,Ik kom uit een warm nest, voor mij een ideale basis. Simpele, hardwerkende boerenfamilies, die draag ik nog altijd een warm hart toe. Die mensen zijn allemaal van hetzelfde lap gescheurd; hard werken en recht-door-zee. En eenvoud, dat siert de mens." Van Manen grossiert in tegeltjeswijsheid.

Uiteraard stak Van Manen dan ook gauw zelf de handen uit de mouwen. Leren ging hem minder goed af. ,,Ik strandde al in de laatste klas van de basisschool, het is me uiteindelijk niet gelukt deze school af te maken. Mijn vader vond het best. 'Jongen, het is óf leren, óf werken.' Ik koos duidelijk voor dat laatste." En zo belandde Van Manen al op jonge leeftijd in het magazijn van de fabriek van Denka aan de Tolnegenweg. Het was ook de tijd dat hij zijn oudste broer Evert verloor door een verkeersongeval. ,,Dat had zo'n vreselijke impact op ons gezin, gek genoeg werd onze familieband er hechter door. Zo'n gebeurtenis in je jeugd draag je de rest van je leven met je mee."

Dat de jonge Wouter vooral een doener en een ondernemer was, bleek al gauw. Op zijn twaalfde verkocht hij koeien uit de stal van zijn vader en hield hij er handeltjes in konijnen en kalveren op na. ,,Dat vond mijn vader niet altijd even leuk hoor, maar toch zag hij er wel de grap van in. Ik had snel door hoe je door slim te onderhandelen geld kon verdienen." In die tijd ging hij met de buurman eens in de zoveel tijd mee naar veemarkten in Doetinchem en Den Bosch. ,,Dan kocht ik daar dieren op om ze ter plekke met winst weer te verkopen. Dat ging best goed. Alhoewel, niet altijd", zegt hij aarzelend. ,,Zo had ik een keer beslag gelegd op vijf jonge kalveren, maar die kon ik niet met winst kwijtraken. Ik moest ze naar huis laten transporteren. Om een reprimande van mijn vader te voorkomen, kocht ik er een klein bijzonder kalfje speciaal voor hem bij. Zakendoen, dat is ook inspelen op emotie, zo leerde ik toen al."

Als handige jongen keek Van Manen het metselwerk van zijn opa af, toen deze een keer een gierkelder kwam metselen op het boerenbedrijf. ,,Ik hielp hem ermee, lette goed op en maakte het werk af. Ik vond het prachtig. Nog dezelfde avond zei ik tegen mijn vader: 'Ik word metselaar.' Snel en impulsief beslissingen nemen, dat tekent Van Manen ook. ,,Impulsief, maar niet naïef", zegt hij. ,,Ik wist wel altijd wát ik deed. De volgende dag stapte ik naar bouwbedrijf Van Driesten in Harskamp, ik kon er direct aan de slag. De daaropvolgende jaren werkte ik er met veel plezier en leerde ik in de praktijk veel van de metselaars en timmermannen. Ook op sociaal vlak trouwens, we hebben aardig wat kattekwaad uitgehaald, meer kan ik daar helaas niet over zeggen", zegt hij lachend.

Ondertussen begon het steeds meer te kriebelen bij Van Manen om zelf wat op te starten. ,,In het jaar 1976 kwam voor mij de ommekeer. Het was het jaar dat ik trouwde met Didie van Binsbergen, dochter van de groenteboer. ,,Ook zij was gewend hard te werken, in de zaak van haar vader. Het was het jaar waarin ik verhuisde naar de Tulpenstraat in Barneveld. De plek waar ik overigens nog steeds woon. We hebben het er prima naar ons zin, dus waarom zou je dan verhuizen? Ik ben honkvast, mijn vrouw ook, alsmede onze drie zoons Gijsbert, Jan en Alfred. Ze wonen alledrie in de buurt."

Het huwelijk maakte voor Van Manen de weg vrij een eigen zaak te starten. ,,Daarvoor kreeg ik dat niet voor elkaar,omdat ik immers geen enkel diploma bezat. Maar voortaan was ik officieel kostwinner en golden er andere regels."

Van Manen, toen 19 jaar, begon met zijn eigen bouwbedrijfje in schuurtjes en kleine huizen en startte daarnaast handeltjes in met name bouwmaterialen. ,,Ik combineerde mijn twee liefhebberijen." Vier jaar lang waren het vooral grindtegels, vloertegels en isolatiemateriaal die hij aan de man deed. ,,Dat werk ging klandestien vanaf de woning aan de Tulpenstraat. Daarnaast gebruikte ik een schuur van mijn vader in Kootwijkerbroek als opslagruimte. Mijn broer Wim, die destijds in het boerenbedrijf meewerkte, hielp me al vanaf het begin in mijn zaken mee. Hij werd langzaamaan het gezicht van het kleine bedrijf, zogezegd mijn eerste personeelslid."

De echte doorbraak kwam in 1980. ,,Een jong stel kwam bij mij voor een bestelling bouwmaterialen voor een nieuwe woning, ik kan het me nog goed herinneren. Of ik ook een open haard voor hen kon regelen, liefst een inbouwhaard. Tja, daar had ik helemaal geen ervaring mee, ik had zelf thuis ook nooit een haard gehad. Maar ik had al wel gemerkt dat kachels en haarden in die tijd sterk in opkomst waren. Dus heb ik het destijds gewoon geprobeerd en vond ik een leverancier in onderdelen. De eerste open haard plaatste ik op een adres in Voorthuizen, ik vond het geweldig leuk."

Al gauw begon Van Manen op grote schaal open haarden en kachels te bouwen, eerst via de leverancier, maar al gauw ontwierp hij zijn eigen modellen. ,,Ik kon er al mijn handigheid in kwijt en merkte dat ik precies op tijd in een markt gesprongen was. Stond ik tijdens vogelbeurs Gallinova mijn kachels te showen, dan verkocht ik er in een paar dagen tijd zo honderd, eerst regionaal maar daarna al snel landelijk."

Vanaf dat moment ging het snel met de zaken. De werkzaamheden aan de Tulpenstraat rezen de pan uit, totdat wethouder Dirk Rebel bij hem langskwam. ,,'Wouter, dit gaat zo niet meer op deze plek, hè', zei hij tegen me. 'Je moet naar een bedrijventerrein.'" In 1986 gebeurde dat ook en kreeg het bedrijf een plek op bedrijventerrein De Valk, aan de Voltastraat, met showroom en magazijn. In 1998 volgde de verhuizing naar de Dr. Willem Dreeslaan. Het bedrijf groeide door, met in de topperiode 2001 in totaal 103 werknemers op de loonlijst. Van Manen Kachels werd de grootste kachelleverancier van Nederland. ,,Tja, zo klinkt het allemaal alsof het vanzelf ging en alle deuren voor mij open zwaaiden, maar ik heb ook zeker wel tegenvallers en moeilijke periodes gekend hoor", zegt Van Manen. ,,De jaren tachtig waren, net als deze periode, moeilijke jaren voor veel bouwbedrijven. En ik heb altijd keihard geknokt, minstens tachtig uur per week was ik in touw."

Juist dát eiste zijn tol, toen Van Manen in 2001 plots last kreeg van zijn 'rikketik'. ,,'Jij hebt jarenlang pure roofbouw op je lichaam gepleegd, nu is je accu leeg', zei de dokter tegen me. Hij verzekerde me dat ik écht rustig aan moet gaan doen. 'Je lichaam geeft nu een duidelijke waarschuwing, luister daar naar', zei mijn dokter met klem." Van Manen besloot een keer niet eigenwijs te zijn. Hij verkocht de hele zaak om tijd vrij te maken voor zichzelf en zijn vrouw. ,,Al ben ik in die periode altijd op andere manieren wel druk geweest, onder meer met een nieuw bedrijf in speksteenkachels in Enkhuizen en de schouwenfabriek Gijsen in Lanaken in België." Daarnaast bemoeide hij zich in Barneveld met het Ballonfiësta en paardensportevenement Het Gouden Ei. Eerder al stortte hij zich op het ballonvaren in Barneveld. In 2007 zette hij daarnaast de eerste stappen als projectontwikkelaar.

Want een echte ondernemer blijft op zoek naar nieuwe kansen, dus ook Van Manen. ,,Op het moment dat duidelijk werd dat het kerkgebouw van de gereformeerde gemeente in Nederland aan de Van den Bogertlaan leeg zou komen te staan, zocht ik naar ideeën om deze plek opnieuw invulling te geven, zodanig dat het kerkgenootschap er ook nog wat aan over zou houden." Wat begon met een bouwplan voor 24 appartementen groeide in de loop van de tijd uit tot een complex met ruim zeventig woningen. Op papier, want de bouw laat nog steeds op zich wachten. ,,Achterafpraten doe ik liever niet, dat is 'de koe in de kont kijken', zoals ik dat graag zeg. Maar om eerlijk te zijn had ik aan dit project nooit moeten beginnen. Alles wat tegen had kunnen zitten, zat ook tegen, het bleek aanvankelijk precies het verkeerde moment. Het heeft me inmiddels veel tijd en geld gekost, als ik er überhaupt wat aan over houd zou dat al mooi zijn. Aan de andere kant: ondernemen is risico's nemen en dus ook bereid zijn je verlies te nemen. En ik verwacht dat het project alsnog goed komt, nu de appartementen goedkoper verkocht gaan worden."

Een realist, dat is Van Manen wel. Ook toen hij in 2010 zijn zaak, 'zijn kindje', weer overnam na een faillissement van Van Manen, wist hij dat dat de enige oplossing was. ,,Inmiddels zo'n drie jaar later heb ik alles weer op de rails." Het pand is getransformeerd tot woonthemacentrum met zeven verschillende bedrijven. ,,Met name de keukens lopen goed, ook over de meubels is niet te klagen, eigenlijk gaat het met alle onderdelen super. En ik ben positief gestemd, zeker als je om je heen het signaal hoort dat het zwaartepunt van de economische crisis achter ons ligt. Mensen krijgen weer vertrouwen, durven weer wat uit te geven en vooral, ze hebben grote uitgaven uitgesteld. Ik ben ervan overtuigd dat we komende tijd goede zaken gaan doen."

Dat eeuwige optimisme van Van Manen is misschien wel één van zijn krachten als zakenman, evenals doorzettingsvermogen en mensenkennis. ,,De dingen kwamen op mijn pad, ik pakte ze op. En in de kern draait het erom dat ik geprobeerd heb altijd eerlijk te handelen en afspraken na te komen. ,,Een man een man, een woord een woord. Natuurlijk zijn er ook momenten geweest dat ik andere keuzes had moeten maken. Ik heb mijn kinderen en kleinkinderen altijd op het hart gedrukt dat ze goed hun best moesten doen op school, achteraf heb ik best spijt dat ik dat zelf niet gedaan heb. Ben ik in het buitenland, dan red ik me net met 'handen- en voetenwerk', maar op zulke momenten zou ik ook best beter willen zijn in mijn talen bijvoorbeeld." Inmiddels is de Barnevelder opa van vijf kleinkinderen. ,,Ik geniet dagelijks van ze en realiseer me ook geregeld dat ik als vader veel gemist moet hebben van mijn drie eigen zoons. Ik ben supertrots op ze, maar tijdens hun jeugd was ik altijd in de weer. Ik had best meer tijd met ze willen doorbrengen, veel meer van ze willen genieten. Maar ja, achterafpraten...."

Ook al is stilzitten nog steeds moeilijk, ook voor Van Manen wordt het toch tijd erover na te denken definitief rustig aan te gaan doen. Qua gezondheid gaat het nu redelijk, vindt hij. ,,De stress en zware periode hebben mij opgezadeld met suikerziekte en de beperkingen die daarbij horen. Elke acht weken moet ik voor controle naar de huisarts en elk jaar worden mijn ogen opnieuw gelaserd. Een acute te lage suikerspiegel in mijn bloed kan zelfs plotselinge blindheid veroorzaken. Met mijn hart gaat het overigens wel goed." 'Zachies aan' wordt het toch wel tijd om zijn toekomst te plannen. ,, Er komt een moment dat ik me definitief terugtrek. Is het niet vandaag, dan wordt het morgen wel."