Freek Wolff

Soedan is het geboorteland van Islam, waar hij met zijn ouders woonde in de miljoenenstad Khartoem. ,,Mijn moeder werkte bij een reisbureau en mijn vader is computertechnicus. Hij is Soedanees van geboorte, maar heeft een Nederlands paspoort en werkte bijna tien jaar in Nederland. Daardoor kreeg ik ook een Nederlands paspoort.”

Tot zijn achtste levensjaar woonde Islam in Soedan bij zijn moeder. Na de scheiding van zijn ouders verhuisde hij met zijn vader naar Engeland, waar hij twee jaar woonde. Vervolgens zochten ze hun heil in Marokko, omdat Islams vader met een vrouw uit dit land trouwde. Ook dit huwelijk was geen lang leven beschoren, zodat er wederom een scheiding plaatsvond. Islam woonde zeven jaar in Marokko, maar wilde graag een betere toekomst opbouwen in Nederland. Door de gedwongen verhuizingen, zag Islam zijn moeder negen jaar niet.

[TOM CRUISE] ,,Ik spreek nu Marokkaans, Engels, Arabisch, Frans en Nederlands. Mijn droom is om ooit piloot te worden”, zegt hij. Islam glimlacht bij de suggestie dat hij in de voetsporen kan treden van de acteur Tom Cruise, bekend van films met snelle vliegtuigen.

Toen Islam twee jaar geleden in ons land arriveerde, kwam hij terecht bij Juzt, een organisatie in De Glind, voor opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. ,,Ze hebben me daar goed geholpen.” Hier woonde hij negen maanden, waarna hij in juni 2019 verhuisde naar een woning in Kootwijkerbroek. In dit huis leefde hij zes maanden samen met mannen uit Eritrea, maar dit bleek geen onverdeeld succes. ,,Hier voelde ik me eenzaam, want ik had daar geen contact met deze mensen.” Dus verhuisde hij januari 2020 naar een woning in Barneveld, waar hij nu woont met twee Nederlanders: Ronald en Asaf. Het lijkt erop dat Islam hier goed op zijn plek is. ,,Ik ben nu echt blij, want het is erg gezellig.”

Hij bezoekt dagelijks de internationale schakelklas op het Johannes Fontanus College in Barneveld. Hier moet hij consequent Nederlands praten, want dat is de voertaal, terwijl er leerlingen zijn uit meer dan tien verschillende landen, zoals Polen, Eritrea, Soedan, Hongarije, Syrië, Dominicaanse Republiek, Denemarken, Zuid Afrika en Pakistan. Islam ervaart de verschillen in cultuur niet als een probleem. ,,Ik vind het leuk om nieuwe mensen te ontmoeten, daar leer je van, maar ook van de juffen!”

[BIJ TE SPIJKEREN] Islam heeft nog geen diploma, maar na de zomer kan hij toch beginnen aan het ROC in Nieuwegein, waar hij de middelbare opleiding voor elektrotechniek zal volgen. Hij nam er reeds een kijkje en wat hij zag, boeide hem. Een opleiding tot piloot ligt in het verre verschiet, beseft ook Islam, maar het blijft zijn droom om dat vak ooit uit te gaan oefenen.

,,Dromen moet je houden heh?!”, stelt zijn maatje Gerard Eijk. Met Islam stapte hij vanaf september 2019 voor het eerst in een duoproject, waar het in eerste instantie gaat om de taal bij te spijkeren. ,,Ten tweede is het doel dat hij leert om Nederland als een soort jas aan te trekken. Zodat het bij je gaat passen. Als je ’s morgens wakker wordt en dan beseft dat je Nederlander bent en dat Nederland van jou is. Dat moet iets blijvends zijn en daar werken we aan.”

Gerard krijgt prima ondersteuning vanuit Welzijn Barneveld, bijvoorbeeld met workshops, hoewel hij hier tot nu toe nog niet aan mee kon doen. Wel kreeg hij reeds een aanzienlijke hoeveelheid tips om zijn vrijwilligerswerk goed uit te voeren. ,,Je kunt het bijvoorbeeld over het geloof hebben, maar ga geen discussie aan. Of pak de krant en ga samen lezen over het nieuws. Dan ben je met de taal bezig en leert hij ook over onze maatschappij, zoals over de boerenprotesten. Hij kijkt bovendien naar het Jeugdjournaal, wat eveneens aanleiding is tot gesprek.”

[MEES KEES] Gerard Eijk wijst erop dat Islam op taalgebied nog flink moet leren, maar dat hij verder een volwassen jongen is, met wie hij over veel onderwerpen kan praten. Wederzijds respect moet voorop staan, vindt hij. ,,Zo gaan we met elkaar om. Vorig jaar kerstmis kwam hij bij me eten en toen zijn we ook naar de bioscoop geweest. Hier keken we naar de film ‘Mees Kees’, waarin Nederlands wordt gesproken. Voor mij is dan belangrijk of hij begrijpt wat daarin gebeurt. Verder fietsen en wandelen we met elkaar. Dat gaat heel speels. Nee, we duiken niet samen in de boeken voor de spelling. Dat is iets voor de school. Wel denk ik dat ons contact bevordert dat hij lenig in de taal wordt. Nu leest hij bijvoorbeeld het boek ‘Oorlogswinter’ van Jan Terlouw en dan praten we over de woorden die hier in staan en die om uitleg vragen. Dat geldt ook voor de krant.”

De brieven van de overheid die voor Islam bestemd zijn, vindt Gerard moeilijk te begrijpen. ,,Zeker voor een nieuwkomer. Dus help ik hem daarbij en leg ik uit wat erin staat. Zo zijn we twee keer naar een gemeenteambtenaar geweest voor toelichting. Nu weten we hoe de regelgeving is en het met zijn uitkering gaat. Dat is een minimaal inkomen.” Islam zegt voorzichtig ‘ja’, als hem wordt gevraagd of dit voldoende is om van te leven. Zijn maatje zegt dat hij met hem overlegt hoe je goed met geld om kunt gaan.

[JOHAN CRUIJFF] Gerard vindt dat het contact geen eenrichtingsverkeer is en dat hij ook van Islam leert. ,,Ik was in mijn werkzame leven regelmatig stagebegeleider bij Moba en Denkavit. Mijn instelling was toen ook altijd: ‘jij leert van mij en ik leer van jou’. Jonge mensen hebben andere ideeën, of ze zijn erg handig met een telefoon en computers. Zo heb je samen profijt van het contact.”

De coronatijd maakte dit ingewikkelder, zodat er dit voorjaar veel telefonische communicatie was. Daarom is Gerards’ verzoek om de samenwerking te verlengen en niet na een jaar te stoppen, wat formeel eigenlijk de opzet is. ,,Wie weet kunnen we het met drie maanden verlengen. Dit is namelijk leuk om te doen, want hij is zeer leergierig.”

Zo maakte Islam een opdracht van school tot een flink succes. Hij koos een bekende Nederlander om die met een videofilmpje te presenteren. Islam verdiepte zich met boeken in de beroemde voetballer Johan Cruijff. ,,Samen met meneer Eijk heb ik geoefend en daarna kreeg ik een hoog cijfer voor het resultaat. Ik heb mijn best gedaan.” Het hielp mee dat Islam ervan houdt om naar het professionele voetballen te kijken. Zelf beoefent hij de sport niet en pakt hij liever de sticks van videogames. Wel bezoekt hij de sportschool om aan zijn conditie te werken.

[INCLUSIEF MAKEN] Voor Gerard maakt het niet uit of een nieuwkomer in ons land nu vluchteling is of komt voor een betere toekomst. ,,Ik bekijk het vanuit de optiek dat iedereen een kans moet krijgen. Die moeten ze zelf grijpen, maar tegelijk is het zo dat wij er iets voor moeten doen als we iets aan deze mensen willen hebben. Dan kan het iets worden. Dat heb ik ook bij stages gemerkt. Degenen die niet kunnen, maar wel willen, help ik. Maar degenen die wel kunnen, maar niet willen, help ik niet. Zo sta ik erin. En Islam wil graag. Dus maakt het me niet uit waar mensen vandaan komen. Ik spreek ook mijn talen, dat helpt.”

De Barnevelder zegt dat het ook een beetje gedrevenheid is om deze handschoen op te pakken. ,,Ik was bij voetbalvereniging VVB leider bij elftallen, waarin je kinderen had die overal vandaan kwamen. Dat waren niet altijd de beste voetballers, maar al verloren we met 6-0, we hadden toch veel plezier. Het is de manier waarop je het brengt. Kinderen hebben geen stem, maar die kans moet je ze wel geven, zodat ze mee kunnen doen in de Nederlandse maatschappij. We kunnen ze apart zetten, zoals bij meer groepen gebeurt, maar ik vind dat je ze inclusief moet maken. Iedereen hoort erbij.”

Gerard heeft een christelijke opvoeding genoten, terwijl hij nu een meer humanistische levensvisie heeft. ,,Als jij valt, hoop ik dat ik je op kan rapen. Dan sta je weer op je benen en kun je weer verder. Zo zie ik dat.”

[ZEESPIEGEL] De moeder van Islam woont nu bijna een jaar in een asielzoekerscentrum in Almere, maar een verblijfsvergunning is al twee keer afgewezen. Toch is de hoop dat zij in Nederland mag blijven en dat de twee structureel bij elkaar kunnen blijven. ,,Ik heb haar nu drie keer in het echt gezien”, zegt Islam. Hij heeft een jonger (half)broertje en een (half)zusje van andere moeders, de één woont in Engeland en de ander in Marokko. Hij telefoneert geregeld met zijn zusje, want hun contact is goed. De verstandhouding met Islams’ vader is niet goed meer, omdat die zijn kind fysiek en mentaal verwaarloosde.

,,In het kader van gezinshereniging is zijn moeder naar Nederland gekomen. De advocaat heeft daarom een brief de deur uit gedaan die hiervoor pleit. Hij verwijst naar de Europese wetgeving”, licht Gerard toe. ,,Want deze dingen hebben emotionele gevolgen voor Islam. Die bestaan uit golfbewegingen van euforie en teleurstelling met mentale deuken. Dat merk je gewoon. Samen met Ronald en Asaf probeer ik dat op te vangen. Dan komen we er wel doorheen.”

[APPELTAART] Islam voelt zich nu senang in Nederland. Kaas en appeltaart gaan er wel in bij hem, laat hij desgevraagd weten. Hij weet intussen al veel over de geschiedenis van ons land. Gerard vertelt dat hij met hem sprak over de dijken en dat ons land voor de helft onder de zeespiegel ligt. ,,Dat laat ik hem nog een keer in het echt zien, ergens in het westen van het land…”