Lieke van der Made

Dat het gebruik van een mobiele telefoon tijdens het autorijden gevaarlijk kan zijn, is bij de meeste bestuurders wel bekend. Het vasthouden van een mobiel elektronisch apparaat, naast smartphones dus ook laptops, tablets, camera's en muziekspelers, is sinds 2002 al verboden voor automobilisten. Dat geldt ook voor appen of bellen tijdens het besturen van elk ander motorvoertuig, maar tot nu toe werd voor fietsers een uitzondering gemaakt. Daar komt per 1 juli verandering in: wie onderweg betrapt wordt met zijn of haar mobiel, kan rekenen op een boete van 95 euro.

Of het gebruik van een mobiele telefoon op de fiets daadwerkelijk zorgt voor een toename van het aantal ongelukken, is niet bekend. Wel staat vast dat een blik werpen op je smartphone de aandacht kan afleiden van het verkeer. Volgens minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat), die het wetsvoorstel indiende, zijn de meeste fietsers zich dan ook bewust van de risico's. Toch gebruikte in 2018 bijna de helft van de Nederlanders hun mobiele telefoon wel eens tijdens het fietsen, bleek uit onderzoek van adviesbureau Deloitte. Onder jongeren doet zelfs driekwart dit met enige regelmaat. Hoe zit dat bij de Barneveldse middelbare scholieren?

[ZELF BETALEN] Het is middagpauze op het Johannes Fontanus College (JFC). Het plein en de aula stromen in rap tempo vol met leerlingen, van wie een groot deel eerder op de dag met de fiets aankwam op de Barneveldse school. In hoeverre leeft het naderende verbod onder de tieners?

Aron hoorde via zijn vader van de nieuwe maatregel. ,,Hij zei dat ik ervoor moet uitkijken", vertelt de 16-jarige. Lachend: ,,En dat ik de boete zelf moet betalen." De Barnevelder geeft toe wel eens gebruik te maken van zijn mobiele telefoon terwijl hij op de fiets zit. ,,Ik doe het niet heel vaak, maar pak m'n telefoon er wel eens bij om van nummer te wisselen als ik muziek luister. Soms stuur ik een appje, als het echt nodig is." Hij is zich inmiddels bewust van de risico's die dit met zich meebrengt. ,,Ik ben een keer tegen een auto aan gebotst toen ik fietsend een berichtje verstuurde. Sindsdien doe ik dat niet zo snel meer."

Niet alleen Aron is op de hoogte van de mogelijke gevaren die appen of bellen op de fiets met zich meebrengt. Anouk (15) uit Kootwijkerbroek zegt: ,,Je wordt erdoor afgeleid, terwijl je wel gewoon een deelnemer bent aan het verkeer. Dat is natuurlijk gevaarlijk."

,,Ik vind dat je zelf verantwoordelijk bent", reageert de 16-jarige Nienke uit Nijkerk. ,,Zelf zou ik niet voor zo'n verbod kiezen." Tim, die ook 16 is en uit Voorthuizen komt, heeft weer een andere kijk op het verbod: ,,Ik weet wel dat er een ongeluk kan gebeuren, maar dat kan zonder telefoon toch ook?"

[OP HET NIPPERTJE] Gevaarlijk of niet, sommige jongeren vinden een verbod maar overdreven en streng. Op een muurtje in de buurt van De Meerwaarde zitten Jasmine (14), Lewana en Zeynep (beiden 15) bij te komen van hun schooldag. Alle drie met een telefoon in hun hand, maar bereid die even weg te leggen om het te hebben over hun online-activiteiten op de fiets. Die vinden regelmatig plaats, geven de meiden toe.

,,Mijn Instagram checken", reageert Lewana op de vraag waar zij haar mobiel onderweg zoal voor gebruikt. ,,Dat doe ik vooral als ik me verveel." Haar risicovolle gedrag in het verkeer kwam Lewana bijna duur te staan: ,,Een keer fietste ik met mijn ogen op mijn scherm gericht, toen ik opschrok van een automobilist die woedend naar me schreeuwde. Ik had zijn auto niet gezien, maar kon nog net op tijd uitwijken." Een leermoment voor de 15-jarige? ,,Eigenlijk is er sindsdien niets veranderd; ik scroll nog steeds door Instagram op de fiets."

,,Ik vind een verbod onterecht", zegt Jasmine. ,,Het is echt te streng." De boete die vanaf 1 juli wordt uitgedeeld voor bellen of appen op de fiets is nog hoger dan ze aanvankelijk dacht. ,,45 euro toch? Oh, 95?" Verontwaardigd: ,,Voor alleen appen?" ,,Dat ga ik niet betalen, hoor", reageert Lewana, die naast haar zit, resoluut. Ze wijst naar een fietsende jongen en lacht: ,,Kijk, daar gebeurt het weer."

De drie zijn het erover eens dat 95 euro een te hoge straf is voor ,,een beetje kijken naar je telefoon". Lewana: ,,Soms kun je niet anders. Wat als mijn moeder belt, omdat er iets ernstigs aan de hand is? Dan moet ik wel kunnen opnemen, ook als ik op de fiets zit."

Net als bij Lewana en Jasmine, die laatste fietste append bijna een keer tegen een paaltje, scheelde het bij de 15-jarige Zeynep ook niet veel of haar lievelingsgadget had haar in problemen gebracht: ,,Ik ben een keer bijna tegen een andere fietser op gebotst. Daarna deed ik wel meteen mijn telefoon weg en sindsdien let ik wat beter op. Ik kijk meer om me heen, maar heb het niet helemaal afgeleerd. Ik gebruik mijn mobiel op de fiets vooral om foto's te maken met Snapchat." Of het hen gaat lukken om Instagram en Snapchat op de fiets links te laten liggen, durven de meiden niet te zeggen, maar goede voornemens hebben de drie wel. ,,Ik denk wel dat de politie er goed op gaat letten", zegt Jasmine. ,,Er zijn echt heel veel kinderen die hun mobiel gebruiken op de fiets, dus ze kunnen er veel geld mee binnenhalen. Mijn telefoon zit maandag gewoon in mijn tas."

[WAARSCHUWING] Terug naar het JFC: daar denken de leerlingen die we spreken heel anders over de handhaving van het verbod. Kristiaan (17): ,,Ik denk niet dat de politie streng gaat controleren. Volgens mij kunnen ze beter op andere dingen focussen dan op zoiets kleins als dit." De tiener maakt zich ook niet zo druk om de risico's. ,,Ik weet wel dat het gevaarlijk kan zijn om te appen op de fiets, maar ik sta daar eigenlijk nooit bij stil. Wat mij betreft hadden ze het verbod wel achterwege kunnen laten; ik ga me er in elk geval niet aan houden."

Ook de aanwezige jongens uit Voorthuizen maken zich weinig zorgen. ,,Ik vind het verbod prima, die boete krijg ik toch niet. In ons dorp doen ze er vast niet zo moeilijk over", denkt de 16-jarige Dico. ,,Ik denk niet dat ze je gelijk op de bon slingeren, waarschijnlijk krijg je eerst een waarschuwing."

Niels, ook 16, sluit zich daarbij aan. ,,Ik geloof niet dat de politie ons straks gaat achtervolgen om te zien of we niet stiekem appen op de fiets. Maar ik sta nu wel meer stil bij de gevaren. Appen doe ik na maandag niet meer, denk ik, maar als ik een muziekje luister wil ik wel kunnen kiezen welk nummer ik hoor."

[HANDHAVING] Al met al lijkt het verbod nog niet heel erg te leven onder de leerlingen: de meesten weten wel dat het eraan zat te komen, maar waren verbaasd dat de invoering van de nieuwe maatregel al zo snel is. Sommige jongeren laten zich niet afschrikken door de gevaren van appen of bellen op de fiets, ook niet door de boete van 95 euro. Anderen nemen wel voor zich aan het verbod te houden, al dat niet op aanraden van hun ouders die het bedrag 'mooi niet' zullen voorschieten. De vraag waar veel tieners mee zitten, blijkt toch: gaat de politie het verbod handhaven?

Scholieren die denken dat ze 'toch niet gepakt worden', schatten dat verkeerd in, stelt Dick van Hunnik, wijkagent in het centrum van Barneveld. ,,We gaan het verbod handhaven net zoals we dat nu bij automobilisten doen. Daar moeten ook deze jongeren vanaf maandag rekening mee houden." En die waarschuwing? ,,Uiteindelijk bepaalt de agent zelf of hij of zij een bekeuring uitdeelt", aldus Van Hunnik. ,,Maar officieel geldt voor bellen of appen op de fiets gewoon een boete vanaf 1 juli. Bij sommige maatregelen is er de eerste maand sprake van een 'waarschuwingsperiode', maar dat is niet het geval bij dit verbod. We vinden dat er genoeg media-aandacht is geweest; fietsers die de overtreding begaan, hadden het makkelijk kunnen weten."

De wijkagent hoopt dat het verbod de verkeersveiligheid in Barneveld zal vergroten. ,,Op dit moment zie je dat misschien wel zeventig procent van de fietsers onderweg zijn of haar telefoon gebruikt", licht hij toe. ,,Zeker onder de jeugd: zij zijn één met hun telefoon. Dat leidt af en brengt risico's met zich mee. Er is veel schooljeugd in deze omgeving, van wie een deel ook nog eens op een elektrische fiets rijdt. Dat maakt appen of bellen nog gevaarlijker."