Erik Roest


Ik herken je bijna niet´´, grapt de verslaggever als hij Kathelijne Jongeling de hand drukt in de hal van het Barneveldse gemeentehuis. Haar moderne outfit staat in schril contrast tot de 18e eeuwse kleding die ze een week daarvoor droeg op Landgoed Doorn, waar zich een historisch spektakel afspeelde. Hele stukken van de vaderlandse en internationale geschiedenis (vanaf de Romeinse tijd tot de jaren negentig van de vorige eeuw) kwam daar tot leven dankzij de medewerking van talloze zogenoemde ´re-enactment-groepen´. Ook Kathelijne was van de partij, samen met echtgenoot Laurens en hun kinderen Luka (6) en Pepijn (2).

[KATTENVROUWTJE] Kathelijne en Laurens ontmoetten elkaar tien jaar geleden dankzij een geslaagde koppelingsactie van een familielid. ,,Zijn zusje is de vriendin van een oom van mij. Op een gegeven moment, op de verjaardag, vroeg die oom: ´Hoe zit het met de liefde?´ ´Ik heb het opgegeven´, was mijn reactie. ´Ik word een kattenvrouwtje, ik ben helemaal klaar met de mannen´. Uiteraard waren de andere aanwezigen het daar niet mee eens. Mijn oom belde Laurens op, zei ´hier heb ik je nieuwe vriendin´ en gaf het toestel vervolgens aan mij. Er volgde een ietwat ongemakkelijke kennismaking, maar later belde hij wel op om een afspraak te maken. We zijn toen naar Amersfoort 750 gegaan. Een historisch feest ja. Dat leek me wel passend.´´

Als kind al was ze dol op geschiedenis. ,,Ik weet nog heel goed dat ik diep onder de indruk was van de oude Egyptenaren en wat zij allemaal voor elkaar hadden gekregen. Ik wilde bijvoorbeeld weten hoe ze die piramides hadden gemaakt en zocht dat tot de bodem uit.´´

De Russische president Gorbatsjov was haar jeugdheld. ,,De man sprak mij enorm aan. Later ben ik er pas achter gekomen hoe belangrijk hij politiek gezien is geweest. Zonder hem was er geen einde gekomen aan de Koude Oorlog. Toen er in 1991 die coup tegen hem werd gepleegd, was ik helemaal van slag. Ik was veertien hè, dus wat wist ik nu helemaal, maar de hele situatie hield me flink bezig. Datzelfde gold trouwens voor de ruimtevaart. Ik was helemaal ´into´ Wubbo Ockels.´´

Kathelijne studeerde eerst algemene geschiedenis, waarna ze zich specialiseerde in Oost-Europa en Ruslandkunde. ,,Als ik de geschiedenis bestudeer, stel ik mezelf vooral de vraag: hoe was het voor de gewone mensen? Hoe leefden ze, wat maakten ze mee, wat dreef hen? Het grappige is dat daar in al die honderden jaren niet zo veel in is veranderd. Uiteindelijk gaat het erom dat de mensen goed voor zichzelf en hun geliefden zorgen. Dat is de basis; vroeger en nu. In Nederland, maar ook in China.´´

[LEVENDE GESCHIEDENIS] Haar passie voor geschiedenis en toneelspelen bracht Kathelijne op het spoor van de Stichting Levende Historie Amersfoort, waar ze -samen met andere vrijwilligers- het burgerlijk leven van rond 1600 naspeelde. ,,We zaten daar helemaal in een rol; als dienstbode of kruidenvrouwtje bijvoorbeeld. En we bleven ook in die rol als we werden aangesproken door bezoekers. We konden haarfijn vertellen hoe ons leven eruit zag. En als mensen bijvoorbeeld vroegen in welk jaar we leefden, dan vertelde ik dat de prins op weg was naar Nieuwpoort, omdat daar een belangrijke veldslag op het punt van beginnen stond. Dan ging er vaak wel een belletje rinkelen. Slag bij Nieuwpoort...1600 dus.´´

Met de Amersfoortse groep bezocht ze ook evenementen. ,,Geweldig leuk om te doen. We zaten daar ook helemaal in onze rol. Op een gegeven moment ging ik in Grolle met een bezem achter een Spanjool aan. Nou, dat had ik beter niet kunnen doen. Hij gooide me over zijn schouder en nam me voor straf mee. Het was pure improvisatie. Voor ons een leuk moment, maar ook voor het publiek.´´

[GESCHIEDENISQUIZ] Inmiddels is Kathelijne (samen met haar gezin) opgeschoven naar de achttiende eeuw. ,,Ik vind het leuk om de geschiedenis in te duiken, maar ook om de bijbehorende verhalen te vertellen en te laten zien hoe het er vroeger aan toe ging. Educatie maakt ook deel uit van mijn takenpakket bij het gemeentearchief. Ik ontvang leerlingen van basisscholen, maar neem ook de samenstelling van de Barneveldse Geschiedenisquiz voor mijn rekening. Dat doe ik samen met oud-collega Dick Veldhuizen. We hebben altijd de grootst mogelijke lol, zijn nu alweer bezig met de voorbereidingen voor de nieuwe editie, die in oktober zal worden gehouden. We zoeken een mooie mix van vragen; er zit altijd een dialectvraag in. Verder gaat de helft van de vragen over Barneveld, de rest over andere historische gebeurtenissen. Het is ook leuk om daar foto´s, beelden en ander ondersteunend materiaal bij te zoeken. De laatste jaren neemt de animo weer toe, komen er in het deelnemersveld ook jonge mensen bij. Dat stimuleert om ermee door te gaan. Ik vind het leuk om mensen een mooie avond te bezorgen aan de hand van onze geschiedenis. En misschien zetten we ze hier en daar ook nog een beetje aan het denken. Het verleden staat niet op zichzelf, hè. In Amersfoort kregen we wel eens vragen over onze kleding. Als mensen dan vroegen waarom ik een hoofddoek droeg, dan zei ik: ´Ik ga niet aan iedereen mijn haar laten zien, alleen aan mijn man´. Nou, dan is de link met islamitische vrouwen snel gelegd. Vergeet niet dat bij ons een halve eeuw geleden de vrouwen ook nog iets op hun hoofd droegen. Je haar was heilig. Dat gold langere tijd geleden overigens ook voor de enkels. In het boek ´De Reis van Thomas Platter', wordt het verhaal verteld van een jongen van 15 jaar die als student naar Montpellier reist. In dat gezelschap reisde een dame mee. Toen zij van haar paard was gevallen, had hij haar enkels gezien. Nou, dat was nogal wat. In de 18e eeuw, die wij tegenwoordig uitbeelden, droegen de Schotse dames juist hoge rokken, zodat ze niet achter de plantjes op de hei bleven haken. Ze liepen ook meestal blootsvoets rond.´´

[KLEREN MAKEN WE ZELF] Kathelijne en de andere leden van de groep proberen zich zo goed mogelijk in hun eigen stukje geschiedenis te verdiepen. ,,Er zijn dagboeken, schilderijen en andere bronnen waaruit je kunt opmaken hoe het leven er in die tijd uitzag. Op basis daarvan kom je een heel eind. Ik vind het belangrijk om zoveel mogelijk informatie te achterhalen over de achttiende eeuw, zodat we de geschiedenis zo betrouwbaar mogelijk kunnen nabootsen. De kleren maken we allemaal zelf, maar er zijn gelukkig wel patronen beschikbaar. Ik kan iets namaken, maar ik ben geen kledingontwerper. Als je kijkt naar onze maaltijden, dan gaat dat ongeveer net zo. Er zijn recepten van de gegoede burgerij beschikbaar. Daar kiezen we dan de lekkerste uit, want we vinden het natuurlijk wel belangrijk om goed te eten. We willen de tijd zo goed mogelijk nabootsen, maar we hebben wel grenzen. Ik geef onze jongens bijvoorbeeld ook oordoppen als er veldslagen worden nagespeeld en de kanonnen gaan bulderen.´´

Dat Kathelijne in de achttiende eeuw is beland, is eigenlijk bij toeval ontstaan. ,,Ik wilde graag naar al die historische evenementen en ben dus op zoek gegaan naar een groep die zich bezighield met de Tachtigjarige Oorlog, die mij mateloos fascineert. Die heb ik niet kunnen vinden, dus heb ik me bij een andere groep aangesloten. Daar vond ik het ook weer niet helemaal, zodat we met een stel mensen, onder wie mijn moeder en wat buitenlandse vrienden, een nieuwe groep zijn begonnen.´´

Kathelijne en haar gezin zijn zo´n vijf à zes weekenden te vinden op allerlei historische evenementen in binnen- en buitenland. Nederland heeft een paar vaste evenementen op de kalender, zoals Archeon, maar ook België en Duitsland worden bezocht. ,,Je bent dan als hobbyisten onder elkaar. Iedereen legt zich toe op een andere tijd, maar je hebt de liefde voor geschiedenis, toneelspelen en verhalen vertellen met elkaar gemeen. Als het publiek weg is, kruipen we ´s avonds bij elkaar en wordt het heel gezellig.´´

Kathelijne begon ooit in haar eentje aan het re-enactment-avontuur. ,,Ik had een klein tentje, een mand met spullen en wat kleding en dat was het dan.´´ Inmiddels reist het gezin alle festivals af met een kar, die zo´n 1.800 kilo weegt. Dat heeft onder meer te maken met de complete smederij die inmiddels tot de standaarduitrusting behoort. ,,Laurens werkt bij Van Ravenhorst Carrosseriebouw. Hij is een handige Willie Wortel, die de hele smederij zelf heeft gebouwd. Op die manier heeft hij ook een leuke tijd als we met de groep op pad zijn. Ik vind het leuk dat hij meegaat, maar ook zonder hem was ik hiermee doorgegaan. Geschiedenis is mijn passie.´´

Hun twee kinderen, Luka en Pepijn, weten inmiddels niet beter. ,,Als we op pad gaan, roepen zij: ´we gaan op kampement´. We nemen modern speelgoed mee, maar dat moet wel in de tent blijven. Duplo hadden ze in de achttiende eeuw nog niet, vandaar.´´

[ZWANGERSCHAPSVERGIFTIGING] In haar nieuwe groep doet Kathelijne eigenlijk dienst als verteller. Ze verstrekt informatie over de achttiende eeuw, maar ze speelt niet -zoals eerder in Amersfoort- een rol. ,,Ik zou dolgraag op een toneelvereniging willen. Ik ben van mezelf vrij extravert, maar als ik in de huid van iemand anders mag kruipen ben ik nog een stukje vrijer en brutaler. Daar geniet ik van. Maar ja, momenteel ontbreekt het me aan voldoende tijd om op een toneelvereniging te gaan. En aan energie. Die heb ik nodig voor mijn werk, mijn gezin en onze re-enactment groep. Rond de geboorte van Luka heb ik een zwangerschapsvergiftiging opgelopen, het zogenoemde Hellp-syndroom. De klachten zijn niet meer zo ernstig als in het begin, maar ik ben nog steeds niet op het niveau waar ik zou willen zijn. Ik kan weinig prikkels verdragen. Van de Oud Veluwse Markt word ik bijvoorbeeld niet blij. En als ik in het najaar de Geschiedenisquiz presenteer, moet ik daar twee dagen van bijkomen. Toch blijf ik het doen, want ik vind het veel te leuk.´´

[HOLOCAUST] Bovendien vindt Kathelijne het belangrijk dat onze geschiedenis telkens weer wordt verteld. ,,Als ik hoor dat er mensen met Nazi-vlaggen naar een holocaust-herdenking gaan, dan begrijp ik daar niets van. Een flink percentage van de Amerikanen gelooft dat de holocaust niet heeft bestaan. En dan hebben we het over dichtbij-geschiedenis, over gebeurtenissen die nog in het collectieve geheugen zitten. Wat als de generatie is uitgestorven die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt? Het belang om die verhalen te blijven vertellen kan ik niet genoeg benadrukken. Op het festival Historia Mundi, dat elk jaar in België wordt gehouden, is er heel veel aandacht voor de Tweede Wereldoorlog. Het mooie is dat alle partijen vertegenwoordigd zijn: de burgers, de vluchtelingen, het verzet, de geallieerden en de Wehrmacht. Het is belangrijk om alle facetten van zo´n oorlog te laten zien, zodat de bezoekers leren waar de sentimenten vandaan kwamen en hoe die ontstonden. Er is altijd een link tussen verleden en heden. Als je de achtergronden kent van een gebied, kun je de gebeurtenissen ook veel beter duiden. Dingen gebeuren nooit zomaar. Vandaar dat kennis van de geschiedenis zo belangrijk is.´´