André van der Velde

,,Afgelopen tweeënhalve week is bij iedereen het besef ingedaald dat de strenge maatregelen, waarbij in het begin door sommigen nog vraagtekens werden gezet, gewoon noodzakelijk zijn om het levensbedreigende virus tegen te gaan'', zegt directeur/bestuurder Jan Hofman van de J.H. Donnerschool. Hij vindt dat premier Mark Rutte het dinsdagavond treffend verwoordde. ,,Hij zei dat dit één van de ingrijpendste crises is buiten oorlogstijd, en zo voelt het ook.''

De Donnerschool voor speciaal onderwijs telt 210 leerlingen met gedrags- en ontwikkelingsproblemen, waarvan tachtig in de basisschoolleeftijd. Veruit de meeste leerlingen worden momenteel door de ouders opgevangen. ,,Vijf leerlingen worden op school opgevangen omdat de ouders een cruciaal beroep hebben, of omdat de ouders door bijvoorbeeld ziekte de kinderen niet zelf kunnen opvangen. De opvang gebeurt in enkele klaslokalen, waarbij we uiteraard de afstand van anderhalve meter goed in de gaten houden.''

De belasting van de ouders is groot, beseft Hofman. ,,We vragen heel veel van hen. Het is heftig, maar we moeten hier met elkaar doorheen.'' Waar ouders momenteel mee te kampen hebben, is volgens hem niet goed voor te stellen. ,,Ik sprak -via de telefoon - de ouders in een gezinshuis met zeven kinderen. De kinderen die uit huis geplaatst zijn vanwege bijvoorbeeld gedragsproblemen, zitten thuis en kunnen niet naar buiten. Dat is voor hen en voor de ouders heel zwaar. Dat leidt ook tot spanningen.''

[AFSTAND] De school probeert de ouders en kinderen op afstand zo goed mogelijk te helpen. ,,We zorgen voor korte lijntjes. We bellen vrijwel dagelijks over hoe het gaat. Daarnaast zijn we gespitst op signalen dat het niet goed gaat met de leerling. Een leerling kan ook zelf aangeven het niet meer naar de zin te hebben of depressief te worden. Die signalen worden opgepakt door een team dat bestaat uit onder meer een psycholoog, een jeugdarts, de maatschappelijk werker, de intern begeleider en de locatiedirecteur. Gekeken wordt wat dan extra kan worden gedaan: meer contactmomenten of adviezen geven hoe ermee om te gaan. Maar het kan ook zijn dat wordt besloten andere zorg in te zetten.''

Volgens Hofman liep de spanning bij sommige kinderen de afgelopen tweeënhalve week zo op, dat uiteindelijk inderdaad hulp van buitenaf werd ingeroepen. ,,Dan gaat het bijvoorbeeld om jeugdhulp of een externe psycholoog.''

[ONLINE] De verlenging van de termijn met drie weken betekent ook dat de Donnerschool overgaat op online lesgeven. ,,Tweeënhalve week geleden brachten de leerkrachten een tas met het lesmateriaal en opdrachten rond aan huis. Nu willen we gebruik gaan maken van een online lesprogramma. Dat wilden we al eerder, maar we liepen er tegenaan dat sommige ouders meer kinderen dan beschikbare computers thuis hebben. We hebben inmiddels veertig computers van school naar de leerlingen gebracht en van de overheid hebben we nog eens twaalf extra laptops gekregen. Daarmee kunnen we even voort, maar meer computers zouden de komende tijd welkom zijn…''

[STRUCTUUR] De Rehobothschool in Barneveld heeft de afgelopen weken al veel online lesgegeven, vertelt bestuurder Piet Westerlaken. Zijn school telt 345 leerlingen met gedrags- en ontwikkelingsproblematiek en is te vergelijken met de Donnerschool. Hij benadrukt dat kinderen in het speciaal onderwijs in de eerste plaats gebaat bij een duidelijke structuur. ,,Die structuur met een vaste dagindeling en werkzaamheden moet ook thuis worden vastgehouden, doe je dat niet dan onderwijs geven heel lastig.'' Dat het hele onderwijssysteem nu anders is georganiseerd vraagt volgens hem veel extra inspanningen van de leerkrachten, de ouders en de leerlingen. ,,Het een heel pittige tijd'', stelt hij. ,,Maar voor de leerlingen is het ook een heel verwarrende tijd. Zij zijn uit hun vertrouwde schoolomgeving en moeten ineen thuis leren. Dat klopt niet in het systeem van bijvoorbeeld veel leerlingen met een autisme spectrum stoornis, thuis is toch geen school?. En ook het woordje corona is voor veel kinderen moeilijk te begrijpen, zeker als je zeer moeilijk lerend bent. Ze horen van alles, voelen de spanning, maar de impact van de corona crisis is voor hen moeilijk te vatten.''

De leerkrachten van de Rehobothschool maken wekelijks lespakketten klaar die vervolgens door leerkrachten en onderwijsassistenten worden rondgebracht of met de post worden verstuurd. Westerlaken: ,,Maar we verzorgen ook veel digitale lessen, bijvoorbeeld muziekles, biologie of -we zijn een christelijke school- Bijbelles. Dat de leerkrachten dan in beeld zijn heeft een duidelijk effect op de leerlingen. Ze schieten dan meteen in de 'schoolstand' en richten zich meer op het schoolwerk, zo hoorde ik van ouders. Ik heb voor hen ook erg veel bewondering. Sommige gezinnen hebben vier kinderen en de moeders zorgen naast het huishoudelijk werk ook voor de begeleiding van het schoolwerk. Daarbij benadrukken we dat het niet alleen moet gaan om sommetjes maken, maar iets leuks doen als een taart bakken bijvoorbeeld kan heel leerzaam zijn en is ontspannend bovendien.''

Om digitaal onderwijs voor elke leerling mogelijk te maken, leent de school laptops uit. Westerlaken: ,,Ouders kunnen daarvan gebruikmaken, En dat doen ze ook''

[VINGER AAN DE POLS] Leerkrachten van de Rehobothschool bellen een keer per week alle ouders op. ,,Ze geven de ouders dan bijvoorbeeld een korte instructie over het lesgeven, maar houden zo ook een vinger aan de pols: loopt alles nog naar wens? Als je langere tijd op elkaars lip zit, is het logisch dat er spanningen ontstaan'', vertelt Westerlaken. ,,Als we signalen hebben dat het het moeilijk gaat, dan schakelen we ons preventieteam in om ouders met adviezen te ondersteunen. Voor specifieke opvoedingsvragen verwijzen we naar het Centrum voor Jeugd en Gezin. En elke week bespreekt ons ondersteuningsteam alle leerlingen en bekijkt of we kunnen helpen door leerlingen bijvoorbeeld een dagdeel op school op te vangen. Dat is een soort vangnet voor ouders om de druk even bij hen weg te nemen. Het aantal leerlingen dat we per dag op school opvangen verschilt van dag tot dag. Soms zijn het er elf of dertien, soms ook maar vier.''

Westerlaken is erg te spreken over de rol van de gemeente. ,,We hebben geregeld contact met elkaar, ze zijn steeds met ons in gesprek. We hebben nog geen beroep op de gemeente hoeven doen, maar we kunnen er terecht. Die gedachte doet mij goed.'' Ook collega directeur Homan van de Donnerschool beleeft dat zo. ,,De gemeente en het CJG staan paraat staan om met raad en daad bij te springen.''

[OPVANG] Directeur Mellani Miedema De Vogelhorst in Barneveld (195 leerlingen) verwacht dat de komende periode het aantal kinderen dat haar school dagelijks opvangt, zal toenemen. ,,Dat aantal is nu elf per dag, waarbij ook kinderen zitten van ouders met cruciale beroepen, maar de belasting van de gezinnen neemt naarmate het langer duurt toe.'' Ze benadrukt dat er veel van de ouders en verzorgers wordt gevraagd. ,,Zij zijn niet opgeleid om les te geven, zeker niet aan kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Daarom zijn onze leerkrachten nadrukkelijk heel beschikbaar voor de ouders en verzorgers. Als je goed contact hebt, voelen die zich vrij veel vragen te stellen. Het is heel belangrijk een luisterend oor te bieden en met hen mee te denken.''

De Vogelhorst moet volgens Miedema op ict-gebied nog wat stappen maken. ,,Leerlingen zijn vooral gewend om vanaf papier te leren en ook om met de handen te werken, zoals met telramen en kralenkettingen. Dat kan ook heel goed in de thuissituatie. Ouders hebben die materialen ook mee naar huis gekregen of zelf aangeschaft. Onze kinderen zitten niet de hele dag achter een chromebook, maar ict-hulpmiddelen worden wel ingezet voor de midden- en bovenbouw. Ze volgen weliswaar geen eigen digitaal lesprogramma, daar zijn ze nog niet aan gewend, maar digitale middelen worden vooral ondersteunend ingezet: voor bijvoorbeeld het delen van instructiefilmpjes en er is veel mailcontact.''

Miedema had verwacht dat het kabinet zou besluiten de scholen langer dicht zou houden. ,,Daarop hebben we geanticipeerd. In de eerste week hebben we lespakketten voor de komende week uitgedeeld. Maar de week erop hebben meer maatwerk geleverd en pakketten samengesteld waarmee onze leerlingen tot en met de meivakantie vooruit kunnen. Dat gaf en geeft rust. Ze hebben de spullen thuis en wij hoeven nu niet halsoverkop nieuwe lespakketten samen te stellen.''

Volgens Miedema verloopt de andere, noodgedwongen werkwijze voor het overgrote deel van de leerlingen heel goed. ,,In sommige gevallen gaat het wat moeizamer. We kennen de gezinssituaties en kijken dan naar het systeem van hulpverleners erom heen om tot een oplossing te komen.''

[CREATIEVE UITINGEN] Wat voor alle drie de directeuren geldt is dat ze zijn verrast zijn door de creatieve uitingen die het thuisonderwijs heeft opgeleverd. Zo hebben leerlingen van de Donnerschool heel grappige foto's gemaakt van eieren. En leerlingen van De Vogelhorst hebben filmpjes gemaakt van onder meer een 'rekenspeurtocht' in de tuin van of van ouders die aan het bakken en koken zijn met hun kind. ,,Van al dat enthousiasme word je blij. Dat brengt de boel in balans'', zegt Miedema. ,,Natuurlijk weten we hoe kwetsbaar onze leerlingen zijn en maken we ons zorgen over bepaalde leerlingen. Maar in die foto's en filmpjes zie je ook de kracht van de gezinnen. Zij doen enorm hun best om activiteiten te verzinnen, zodat de leerlingen nieuwe dingen leren en nieuwe vaardigheden opdoen.''