Kabinet presenteert langverwachte stikstofplannen: zone om Veluwe blijft 500 meter

BARNEVELD/DEN HAAG Met welke stikstofmaatregelen boeren te maken krijgen, heeft het kabinet-Jetten nu bekend gemaakt. Het grootste nieuws: de zone rondom de Veluwe waar extra strenge maatregelen gelden, wordt niet 1 kilometer, maar 500 meter breed. Agrariërs zijn bovendien niet de enige die moeten ‘leveren’.

Het kabinet komt met normen waarmee boeren zelf kunnen sturen op het verlagen van de stikstofemissie. Voor de melkveehouderij wordt deze norm vastgesteld op 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035. Voor de pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. De norm is volgens het kabinet gebaseerd op wat ondernemers ,,met de best beschikbare technieken realistisch kunnen bereiken op hun bedrijf, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de stal of aan het voer.’’ Daarmee wordt een belangrijk deel van de landbouwopgave gerealiseerd, is het idee. Het overige deel wordt ingevuld met het verminderen van de aanwending van mest, extensivering, vrijwillige beëindigingen en afroming van dierrechten bij overdracht buiten familieverband.

ONDERSTEUNING De bedrijfsnormen geven aan hoeveel uitstoot in 2035 nog is toegestaan. Ondernemers die de afgelopen jaren al flinke stappen hebben gezet, zien die inspanningen daarin terug, benadrukt het kabinet. Tegelijkertijd kunnen boeren rekenen op ,,omvangrijke ondersteuning’’ om aan de normen te voldoen. Voor aanpassingen van onder meer stallen en voer, is 2 miljard beschikbaar. 

Voor een toekomstbestendige melkveehouderij zet het kabinet daarnaast in op extensivering door de invoering van een grondgebondenheidsnorm van 2,6 GVE/ha met onder andere ruimte voor samenwerkingsovereenkomsten met akkerbouwers. Het kabinet werkt deze maatregel naar eigen zeggen zorgvuldig uit met aandacht voor de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen.

ZONE Er worden ,,aanvullende maatregelen’’ genomen waar de natuur dat het hardst nodig heeft. Daarbij gaat het niet alleen om stikstof, maar ook om verdroging, versnippering van natuur en de waterkwaliteit. Met het idee dat maatregelen rond kwetsbare natuur- en watergebieden het meest effectief zijn, kiest het kabinet voor een gerichte aanpak in deze gebieden. Daarom worden rond deze gebieden zones ingesteld waar aanvullende maatregelen gelden.

Naar verwachting is voor ongeveer 100 stikstofgevoelige natuurgebieden een aanvullende zone nodig. Voor circa 15 van deze gebieden geldt een zone van 1.000 meter en voor de andere gebieden gaat het om een zone van 500 meter. Dit betreft de Veluwe. Voor industriële piekbelasters in de zones komt er een aparte aanpak. In de zones komt een aanpak om onder meer verdere verslechtering van de natuur, water- en bodemkwaliteit te voorkomen. In deze gebieden blijft ruimte voor extensieve landbouw.

INGRIJPENDE MAATREGEL Het kabinet is zich ervan bewust dat dit een ,,ingrijpende maatregel’’ is. Daarom wordt samen met provincies gewerkt aan een ,,ondersteunend pakket’’ voor boeren. Dit pakket omvat onder meer de herwaardering van landbouwgrond, een regeling voor extensieve bedrijfsvoering en ondersteuning voor omschakeling naar biologische landbouw. Hiervoor is 9 miljard beschikbaar.

In natuurherstel investeert het kabinet 2,2 miljard euro. Om te zorgen dat terreinbeherende organisaties snel aan de slag kunnen met het opschalen en uitbreiden van bestaande beheer- en herstelmaatregelen, trekken, wordt in 2026 al 100 miljoen euro uitgetrokken voor het uitvoeren van concrete projecten. 

BIOLOGISCHE LANDBOUW Ook de industrie en de mobiliteit leveren een forse bijdrage: 50 procent stikstofreductie in 2035. Ook supermarkten en andere ketenpartijen zijn een onmisbare schakel in de veranderingen waar we voor staan, vindt het kabinet. Boeren die willen omschakelen naar biologische landbouw hebben vertrouwen nodig in ,,een structurele en significante groei van die vraag.’’ Daarom worden vóór 1 april 2027 ,,harde afspraken’’ gemaakt met supermarkten en verwerkers; lukt dat niet, dan volgt wettelijke stimulering per 1 januari 2029.

Het kabinet zorgt ervoor voor dat het wetsvoorstel met de nieuwe stikstofdoelen voor alle sectoren in oktober naar de Tweede Kamer wordt gestuurd. PAS-melders hebben prioriteit: dit pakket biedt een stevige basis om handhavingsverzoeken te voorkomen. Ook voert het kabinet ,,zo snel mogelijk’’ een rekenkundige ondergrens in. Activiteiten met een zeer beperkte stikstofneerslag hebben dan geen vergunning meer nodig. Dit maakt het realiseren van projecten met een beperkte stikstofneerslag, zoals in de woningbouw, energietransitie en infrastructuur, eenvoudiger, is het idee.