Kabinet presenteert langverwachte stikstofplannen: zone om Veluwe blijft 500 meter

BARNEVELD/DEN HAAG Met welke stikstofmaatregelen krijgen boeren te maken? Het kabinet-Jetten heeft dat vrijdagmiddag bekendgemaakt. Het grootste nieuws: de zone rondom de Veluwe waar extra strenge maatregelen gelden, wordt niet 1 kilometer, maar 500 meter breed.

Het kabinet komt met normen waarmee boeren zélf kunnen sturen op het verlagen van de stikstofemissie. Voor de melkveehouderij wordt deze norm vastgesteld op 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035. Voor de pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. De richtlijnen zijn volgens het kabinet gebaseerd op wat ondernemers ,,met de best beschikbare technieken realistisch kunnen bereiken op hun bedrijf, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de stal of aan het voer.’’ 

Daarmee wordt een belangrijk deel van de landbouwopgave gerealiseerd, is het idee. Het overige deel wordt ingevuld met het verminderen van de aanwending van mest, extensivering, vrijwillige beëindigingen en afroming van dierrechten bij overdracht buiten familieverband.

ONDERSTEUNING De bedrijfsnormen geven aan hoeveel uitstoot in 2035 nog is toegestaan. Ondernemers die de afgelopen jaren al flinke stappen hebben gezet, zien die inspanningen daarin terug, benadrukt het kabinet. Tegelijkertijd kunnen boeren rekenen op ,,omvangrijke ondersteuning’’ om aan de normen te voldoen. Voor aanpassingen van onder meer stallen en voer, is 2 miljard beschikbaar. 

Er worden ,,aanvullende maatregelen’’ genomen waar de natuur dat het hardst nodig heeft. Daarbij gaat het niet alleen om stikstof, maar ook om verdroging, versnippering van natuur en de waterkwaliteit. Met het idee dat maatregelen rond kwetsbare natuur- en watergebieden het meest effectief zijn, kiest het kabinet voor een gerichte aanpak in deze gebieden. Daarom worden rond deze gebieden zones ingesteld waar aanvullende maatregelen gelden.

PIEKBELASTERS Naar verwachting is voor ongeveer 100 stikstofgevoelige natuurgebieden een aanvullende zone nodig. Voor circa 15 van deze gebieden geldt een zone van 1.000 meter en voor de andere gebieden gaat het om een zone van 500 meter. Voor industriële piekbelasters in de zones komt er een aparte aanpak. In de zones komt een aanpak om onder meer verdere verslechtering van de natuur, water- en bodemkwaliteit te voorkomen. In deze gebieden blijft ruimte voor extensieve landbouw.

Boeren op de Veluwe lijken de dans te zijn ontsprongen. Want eigenlijk vindt het kabinet een zone van 1 kilometer rondom het natuurgebied ,,passender’’ vanwege de stikstofbelasting. Maar landbouwminister Jaimi van Essen zag ook dat de provincie Gelderland afgelopen periode ,,een zorgvuldig proces’’ heeft doorlopen om te komen tot een strokenbeleid van 500 meter rond het natuurgebied. Dit in combinatie met concrete plannen om de natuur te herstellen en stikstofuitstoot terug te dringen. Daarom wil hij ,,aansluiten’’ bij deze initiatieven.

ONDERSTEUNEND PAKKET Het kabinet is zich ervan bewust dat het instellen van zulke zones een ,,ingrijpende maatregel’’ is. Daarom wordt samen met provincies gewerkt aan een ,,ondersteunend pakket’’ voor boeren. Dit pakket omvat onder meer de herwaardering van landbouwgrond, een regeling voor extensieve bedrijfsvoering en ondersteuning voor omschakeling naar biologische landbouw. Hiervoor is 9 miljard beschikbaar.

In natuurherstel investeert het kabinet 2,2 miljard euro. Om te zorgen dat terreinbeherende organisaties snel aan de slag kunnen met het opschalen en uitbreiden van bestaande beheer- en herstelmaatregelen, wordt in 2026 al 100 miljoen euro uitgetrokken voor het uitvoeren van concrete projecten. 

BIOLOGISCHE LANDBOUW Ook de industrie en de mobiliteit leveren een forse bijdrage: 50 procent stikstofreductie in 2035. 

Eveneens naar supermarkten wordt gekeken. Zij zijn een onmisbare schakel in de veranderingen waar we voor staan, vindt het kabinet. Boeren die willen omschakelen naar biologische landbouw hebben vertrouwen nodig in ,,een structurele en significante groei van die vraag.’’ Daarom worden vóór 1 april 2027 ,,harde afspraken’’ gemaakt met supermarkten en verwerkers; lukt dat niet, dan volgt een nieuwe wet per 1 januari 2029.

Het kabinet zorgt ervoor dat het wetsvoorstel met de nieuwe stikstofdoelen voor alle sectoren in oktober naar de Tweede Kamer wordt gestuurd. PAS-melders hebben prioriteit: dit pakket biedt een stevige basis om handhavingsverzoeken te voorkomen.

Ook voert het kabinet ,,zo snel mogelijk’’ een rekenkundige ondergrens in. Activiteiten met een zeer beperkte stikstofneerslag hebben dan geen vergunning meer nodig. Dit maakt het realiseren van projecten met een beperkte stikstofneerslag, zoals in de woningbouw, energietransitie en infrastructuur, eenvoudiger, is het idee.

‘Geen gedwongen onteigening’
Het kabinet zal boerenbedrijven niet gedwongen onteigenen, zei landbouwminister Jaimi van Essen vrijdag in Den Haag bij de presentatie van de stikstofplannen. In plaats daarvan houdt hij een landelijke krimp van de veestapel in 2035 achter de hand als ,,stok achter de deur”.
Van Essen is ervan overtuigd dat ook die maatregel niet nodig zal zijn. Hij vertrouwt erop dat de maatregelen die hij vrijdag heeft aangekondigd genoeg doen om de stikstofuitstoot terug te dringen en zo de natuur te laten herstellen. Eind dit jaar wil het kabinet toetsen wat het effect is van de maatregelen.