Ds. Atema bij dodenherdenking in Barneveld: ‘Het huilt in mij, mijn hart doet pijn’

BARNEVELD Naast burgemeester Jacco van der Tak hield ook ds. Doetie Atema zaterdagavond een toespraak tijdens de dodenherdenking bij het monument op begraafplaats De Plantage in Barneveld. Omdat de geluidsinstallatie haperde, was een groot deel van haar woorden niet voor iedereen te horen. Daarom hieronder de volledige toespraak.

Lieve medemensen. Hoe moeten we nu 4 mei vieren? Al maanden dacht ik hieraan in verband met al die nare oorlogen en geruchten van oorlogen, die letterlijk en figuurlijk steeds dichterbij komen…, waar we ons bij betrokken weten en die ook hier in onze samenleving de gemoederen blijven verhitten.

TROTSEREN Hoe vind je woorden in deze omstandigheden, woorden die niet meteen polariseren? Woorden,die ons niet meteen tegenover elkaar plaatsen? En ons niet meteen boos op elkaar laten worden? Toen ik een poosje terug werd gevraagd om hier vanavond een woord te spreken, schrok ik even…, maar ik zag het al snel als een opdracht om woorden te vinden die ons allen hier verbinden en gezamenlijk sterk maken om de moeilijkheden van deze tijd te trotseren.

Allemaal voelen we dat de bestaansgrond onder onze voeten in beweging is, dat het fundament van goede waarden, waarop onze samenleving is gebouwd, zwakke plekken gaat vertonen en dat het trilt in de lucht van emoties: boosheid, verwarring, angst en onzekerheid en verdriet. Houden we het wel vol om tachtig jaar vrijheid te beleven?

Ds. Doetie Atema.

NOOIT MEER OORLOG Zo gek, dat ik me dat nu afvraag. Als kind dacht ik dat we nooit meer oorlog zouden krijgen. We luisterden wel aandachtig naar de spannende verhalen van onze ouders, die als kind de oorlog hebben meegemaakt. Indrukwekkende verhalen, die verteld werden in een voor mij voelbare veilige omstandigheid dat dit nooit weer zou gebeuren...!

We hadden toch geleerd hoeveel ellende en verdriet oorlog met zich meebracht? Dat herdachten we toch elke keer op 4 mei? Dus…, dit nooit meer…!

Later, ouder en ‘wijzer’ kwam bij mij toch steeds meer het besef dat wij mensen kennelijk niet zonder oorlog op aarde kunnen leven. Steeds weer opnieuw laaiden de vuren op van haat en nijd en reden om je te verdedigen. Ook nu…, na al die goede en wijze woorden die elke 4 mei-viering hebben geklonken, na al dat besef: dit nooit weer! Na al mijn gebeden om vrede…, waar zijn we mee bezig?

Het huilt in mij…, mijn hart doet pijn.

Bezoekers bij de dodenherdenking in Barneveld. - Foto Pauw Media

VREDE EN VRIJHEID Ja, ik ben zeker heel dankbaar voor het feit dat ik in mijn leven tot nog toe, hier in dit land, geen oorlog heb meegemaakt. Dat ik een leven lang heb mogen proeven van wat vrede, vrijheid en veiligheid mij te bieden hebben. Hoe ik daardoor mijn leven heb kunnen opbouwen, mij heb kunnen ontwikkelen en kon genieten van de mogelijkheden van dit aardse bestaan. Heel erg dankbaar ben ik daarvoor!

Maar ik ben me ook bewust van het feit dat er nog zoveel mensen zijn die me dit niet na kunnen zeggen, die in een ander land, maar ook in dit land, onder hele andere omstandigheden hun leven vorm moeten geven.

Ik ben me ook heel goed bewust dat er vroeger mensen zijn geweest en dat er nog steeds mensen zijn, die grote offers voor onze vrijheid en vrede moesten en moeten brengen, die hun leven daarvoor hebben moeten geven of die daardoor voor het leven getekend zijn.

Ook dat maakt dat het huilt in mij en mijn hart pijn doet.

DUITSERS KWAMEN OPA HALEN Ik denk aan dat moment uit een verhaal van mijn moeder. Een verhaal over Duitse soldaten, die mijn opa bijna aan het einde van de Tweede Wereldoorlog kwamen halen. Pake Smallenbroek had een kapperszaak in Dokkum. En dat was een goede plek om bonkaarten uit te delen aan mensen die onderduikers hadden.

Maar iemand heeft het aan de Duitsers verteld. Onder druk, uit angst…? Mijn Pake werd gevangen genomen. En mijn oma, lieve Beppe Smallenbroek, raakte in paniek en huilde. Eén van de soldaten liep naar haar toe om haar te troosten. Hij haalde een foto uit de binnenzak van zijn jas. Een foto van zijn vrouw en kind. Die foto droeg hij op zijn hart! Ook hij moest huilen. Waarschijnlijk zou hij ze nooit meer terug zien, want de stad waar ze woonden was gebombardeerd. En sindsdien had hij niks meer van hen vernomen. Nee, ook hij wilde deze oorlog niet. Maar hij kon niet anders, hij moest wel…

Kranslegging op begraafplaats De Plantage. - Foto Pauw Media

JERUZALEM Ik denk aan dat verhaal van die ene mens, die leefde met een goddelijke missie: Vrede op aarde! Die ook huilde, om Jeruzalem, om die stad, die een stad van de vrede zou moeten zijn. Om de wereld, die een wereld van vrede zou moeten zijn. Die mens, die ons vroeg: ‘Weten jullie nu nog niet wat tot je vrede dient?’. Die mens, die ook zijn leven heeft gegeven...

Die verhalen van mensen toen en nu, van mensen, die niet anders konden en mensen met een missie. Mensen die zich stoer hebben opgesteld of die klein en bang waren. Mensen die zich hebben verzet en mensen die meegezogen werden in het tumult. Van mensen met een gebroken hart, met zoveel verdriet en pijn en mensen met een groot wijs hart vol medelijden. 

Jong en oud herdenken. - Foto Pauw Media

ZACHTE KRACHTEN Maar uiteindelijk allemaal mensen met een groot verlangen naar vrede en veiligheid, naar voedsel en onderdak voor hun kinderen. Die verhalen moeten we blijven delen en vertellen aan elkaar. En daarmee niet alleen het verdriet, de boosheid en de wanhoop delen, maar ook dat, wat nog meer in een mensenhart woont, die passie, dat verlangen naar vrede, veiligheid en vrijheid.

Zo kunnen we voorkomen, dat onze harten verharden. Zo kunnen we daar waar harten gebroken zijn, het licht van de zachte krachten binnenlaten. De hoop, moed en wijsheid om gaande te blijven in de goede richting. Om ook ons aandeel te blijven leveren aan de vrede en vrijheid. Zo kunnen onze harten, die huilen en pijn doen, tegelijkertijd ook harten zijn vol passie, vol medeleven en naastenliefde.

Mijn wens is dat we zo samen het tachtigste jaar van vrede en vrijheid kunnen ingaan. En om het met de woorden van Dietrich Bonhoeffer te zeggen:

Door goede machten trouw en stil omgeven,

behoed, getroost, zo wonderlijk en klaar,

zo wil ik graag met u, mijn liefsten, leven,

en met u ingaan in het nieuwe jaar.

Ds. Doetie Atema